واکنش ژنوتیپهای جو پاییزه (Hordeum vulgare L.) به قطع آبیاری در مرحله پنجهزنی از نظر صفات فیزیولوژیک و ویژگیهای ریشه
نویسندگان
1 گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
2 گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
3 گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
4 عضو و مدیر قطب علمی اصلاح مولکولی غلات، دانشگاه تبریز . گروه به نژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
5 گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز
6 بخش تحقیقات غلات، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج
doi
10.22034/saps.2024.60384.3175چکیده
مقدمه و اهداف: آگاهی از نقش ریشه و صفات فیزیولوژیک در پاسخ به تنش کمبود آب میتواند بهنژادگران را در انتخاب رویکردهای مناسب برای تولید ارقام متحمل یاری کند. هدف این تحقیق بررسی صفات فیزیولوژیک و ویژگیهای ریشه در ژنوتیپهای جو پاییزه در شرایط تنش کمآبی و عادی بود. مواد و روشها: آزمایش در قالب فاکتوریل بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با دو تکرار انجام شد. تنش کمبود آب (آبیاری کامل و تنش کمآبی با قطع آبیاری در مرحله پنجه زنی) و 28 ژنوتیپ جو پاییزه، فاکتورهای مورد مطالعه را تشکیل دادند. بعد از 14روز از اعمال تنش کمآبی، صفات وزن خشک ریشه، حجم ریشه، وزن خشک بخش هوایی، نسبت وزن خشک ریشه به بخش هوایی، محتوای آب نسبی برگ، پتانسیل اسمزی، دمای برگ، شاخص کلروفیل برگ و میزان پرولین اندازهگیری شد. پس از انجام تجزیه واریانس و مقایسه میانگینها، تجزیه خوشهای با استفاده از دادههای استاندارد شده به روش Ward و مقیاس فاصله اقلیدسی، در دو شرایط عادی و تنش کمآبی انجام شد. افزون بر این، تجزیه علیت سلسله مراتبی صفات تاثیرگذار روی بیوماس (وزن خشک بخش هوایی) در شرایط عادی و تنش کمآبی بر مبنای مدل معادلات ساختاری صورت گرفت. یافتهها: بین ژنوتیپهای جو از نظر تمامی صفات به جز دمای برگ اختلاف معنیداری مشاهده شد. اثر متقابل ژنوتیپ با شرایط آبیاری برای کلیه صفات به جز دمای برگ معنیدار بود. تجزیه خوشهای با استفاده از روش Ward ژنوتیپها را در هر دو شرایط عادی و تنش کمآبی در چهار گروه قرار داد که ژنوتیپهای مطلوب در هر دو شرایط در گروههای جداگانه قرار گرفتند. نتایج تجزیه علیت سلسله مراتبی صفات مرتبط با وزن خشک بخش هوایی در ژنوتیپهای جو در شرایط عادی نشان داد که اثر مستقیم وزن خشک ریشه و حجم ریشه بر وزن خشک بخش هوایی مثبت و اثر مستقیم شاخص کلروفیل برگ، میزان پرولین و پتانسیل اسمزی بر آن منفی بودند. در شرایط تنش کمآبی حجم ریشه و شاخص کلروفیل برگ دارای اثر مستقیم مثبت و صفات میزان پرولین، وزن خشک ریشه و پتانسیل اسمزی دارای اثر مستقیم منفی بر وزن خشک بخش هوایی بودند. نتیجه گیری: ژنوتیپهای جو با کدهای EC83-5، EC83-17، EC81-13، EC79-18 و A2C84-14 در هر دو شرایط عادی و تنش کمآبی دارای میانگین بیشتری از نظر اکثر صفات ریشه و فیزیولوژیک بودند که میتوان آنها را در زمره ژنوتیپهای مطلوب در هر دو شرایط به شمار آورد.
