نقش تحریمهای غرب در تقویت روابط اقتصادی ایران و روسیه و گرایش آنها به شرق
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بینالملل، گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشکده علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
2 استاد علوم سیاسی، گروه علمی علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشکده علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
3 استاد روابط بینالملل، گروه علمی علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشکده علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
doi
10.22126/ipes.2025.11998.1737چکیده
این پژوهش به بررسی تأثیر تحریمهای اقتصادی غرب علیه ایران و روسیه و نقش آنها در تقویت گرایش دو کشور به شرق میپردازد. پرسش اصلی این است که این تحریمها چگونه و در چه حوزههایی باعث افزایش همکاریهای اقتصادی و سیاسی تهران و مسکو شده و آنها را به سمت تعامل بیشتر با چین، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و دیگر نهادهای منطقهای غیر غربی سوق داده است. فرضیه پژوهش بیان میکند که تحریمهای غرب، ایران و روسیه را بهسوی یک استراتژی اقتصادی و سیاسی مشترک برای مقابله با چالشهای ناشی از فشارهای خارجی سوق داده و روابط آنها را در حوزههایی مانند انرژی، تجارت، فناوری و همکاریهای منطقهای با شرق تقویت کرده است. چارچوب نظری تحقیق بر نظریه رژیم تحریمها در روابط اقتصاد سیاسی بینالملل استوار است که توضیح میدهد چگونه فشارهای اقتصادی میتوانند پیامدهای ناخواستهای همچون شکلگیری ائتلافها و همگرایی راهبردی ایجاد کنند. روش پژوهش ترکیبی (کیفی–کمی) است؛ در بخش کیفی از تحلیل محتوای اسناد، گزارشهای رسمی و منابع علمی استفاده شده و در بخش کمی از دادههای آماری تجارت و سرمایهگذاری بین دو کشور برای سنجش تغییرات پس از اعمال تحریمها بهره گرفته شده است. یافتهها نشان میدهد که هرچند تحریمها محدودیتهای جدی اقتصادی ایجاد کردهاند، اما همزمان بستر افزایش همکاریهای راهبردی و تنوعبخشی به روابط با شرق را فراهم کردهاند.