تبیین تأثیر پیاده‌راه بر پویایی اجتماعی ـ اقتصادی و پایداری محیطی در چارچوب رشد هوشمند شهری در هسته مرکزی شهر، مطالعه موردی: شهر خوی

نویسندگان

1 گروه شهرسازی، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد ملکان دانشگاه آزاد اسلامی، ملکان، ایران

3 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرند، مرند، ایران

doi
10.22059/jhgr.2026.412273.1008899
چکیده

رشد هوشمند شهری به‌عنوان رویکردی نوین در برنامه‌ریزی شهری، بر ارتقای کارایی فضایی، کاهش وابستگی به خودرو و تقویت فضاهای انسان‌محور تأکید دارد پژوهش حاضر با هدف تبیین ارتباط میان کیفیت پیاده‌مداری و تحقق رشد هوشمند شهری در شهر خوی انجام‌شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی ـ تحلیلی است. داده‌های موردنیاز با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته شامل ۲۴ گویه در قالب هشت شاخص دسترسی و اتصال شبکه، جذابیت کالبدی، ایمنی و راحتی حرکت، سرزندگی شهری، پایداری زیست‌محیطی، کارایی شهری، کیفیت زندگی و تعاملات اجتماعی گردآوری شد. روایی سازه ابزار با تحلیل عاملی اکتشافی (KMO=0.892؛ Sig=0.000) و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰/۹۱ تأیید شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از آزمون تی تک نمونه‌ای، همبستگی کندال، آزمون کروسکال ـ والیس و رگرسیون چندگانه انجام شد. نتایج نشان داد میانگین ارزیابی تمامی شاخص‌ها بالاتر از حد متوسط (۳/۴۱ تا ۳/۷۴) قرار دارد و میان ابعاد پیاده‌مداری و مؤلفه‌های رشد هوشمند شهری روابط مثبت و معناداری (Sig=0.000؛ ۰/۶۳≥τ≥۰/۳۹) مشاهده می‌شود که قوی‌ترین آن میان سرزندگی شهری و تعاملات اجتماعی به دست آمد (τ=۰/۶۳). نتایج مدل رگرسیونی نیز نشان داد شاخص‌های کیفیت پیاده‌مداری توانسته‌اند ۶۱/۴ درصد از تغییرات رشد هوشمند شهری را تبیین کنند (Sig=0.000؛ R²=۰/۶۱۴؛ R=۰/۷۸۴) که در این میان سرزندگی شهری با ضریب استاندارد β=۰/۳۵ قوی‌ترین پیش‌بین محسوب می‌شود. بر این اساس، تقویت کیفیت و سرزندگی فضاهای پیاده‌محور در کنار ارتقای دسترسی، جذابیت محیطی و ایمنی حرکت می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر در جهت تحقق رشد هوشمند شهری در شهر خوی عمل کند