فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: ژئومورفولوژی به آرایش، تفکیک، فرآیندهای تشکیل و تکامل اشکال اراضی می‌پردازد و پدولوژی فرآیندهای تشکیل و تکامل خاک را بررسی می‌نماید. ژئومورفولوژی خاک اساساً یک ارزیابی از روابط ژنتیکی خاک‌ها و اشکال اراضی برای تفسیر حال و گذشته زمین‌نما است. این پژوهش با هدف بررسی ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و میکرومورفولوژیکی خاک‌ها، بررسی نحوه پیدایش و تکامل خاک در ارتباط با سطوح ژئومورفیک و بررسی نحوه اثرگذاری رده‌بندی خاک‌ها در انعکاس ویژگی‌های آن‌ها با استفاده از جدیدترین ویرایش‌های سامانه‌های رده‌بندی آمریکایی (ویرایش سیزدهم) و جهانی (ویرایش چهارم) صورت پذیرفت.مواد و روش‌ها: این پژوهش در بخشی از فلات مرکزی ایران در شهرستان‌های جیرفت و فاریاب به‌ترتیب واقع در جنوب و جنوب-غربی استان کرمان، ایران انجام شد. منطقه مورد مطالعه در قالب یک برش طولی (شمال- جنوب‌غربی) از منطقه خاتون‌آباد شهرستان جیرفت شروع و تا دشت فاریاب امتداد داشت. اقلیم منطقه مطالعاتی بیابانی نیمه‌خشک با رژیم‌های رطوبتی و حرارتی خاک به‌ترتیب اریدیک ضعیف و هایپرترمیک است. در چشم‌انداز این برش طولی اشکال اراضی کوه، مخروط‌افکنه و دشت آبرفتی مشاهده می‌شود. مخروط‌افکنه منطقه خاتون‌آباد در مجموع به چهار سطح ژئومورفیک میانی با رسوبات اخیر (پدون یک)، میانی با رسوبات جوان (پدون دو)، میانی با رسوبات قدیم (پدون سه) و پایه با رسوبات اخیر (پدون چهار) تفکیک گردید. دشت آبرفتی جیرفت با توجه به ارتفاع به دو سطح ژئومورفیک اراضی بالادست (پدون پنج) و پایین‌دست (پدون شش) تفکیک گردید. سطح میانی مخروط‌افکنه منطقه بلوک با رسوبات جوان (پدون هفت) و دشت آبرفتی فاریاب (پدون هشت) به‌دلیل یکنواختی و عدم وجود تمایز به لحاظ ژئومورفولوژی به سطوح مختلف تقسیم نگردیدند. در هر سطح ژئومورفیک یک پدون و در مجموع هشت پدون حفر، تشریح و نمونه‌برداری شدند. پس از انجام تجزیه‌های فیزیکی و شیمیایی، خاک‌ها با استفاده از دو سامانه رده‌بندی آمریکایی (ویرایش سیزدهم) و جهانی (ویرایش چهارم) رده‌بندی گردیدند. مقاطع نازک از کلوخه‌های دست‌نخورده خاک برای انجام مطالعات میکرومورفولوژی تهیه، مورد مطالعه، تشریح و عکس‌برداری قرار گرفتند.یافته‌ها: در چشم‌انداز مورد مطالعه بر اساس سامانه رده‌بندی جهانی گروه‌های مرجع فلووی‌سولز (خاک‌‌های رسوبی رودخانه‌ای)، کلسی‌سولز (خاک‌های آهکی)، ژیپسی‌سولز (خاک‌های گچی) و سولونچاکز (خاک‌های شور) و بر اساس سامانه رده‌بندی آمریکایی رده‌های انتی‌سولز و اریدی‌سولز (زیررده‌های سالیدز، ژیپسیدز و کلسیدز) مشاهده شدند. در مطالعات صحرایی توده‌های نرم کلسیت، پندانت‌های گچ بلورین و انهیدریت غیربلورین (پودری) در دیواره خاکرخ‌ها به وضوح قابل رؤیت بودند. کانی تبخیری سولفات کلسیم به دو فرم گچ (CaSO4.2H2O) و انهیدریت (CaSO4) در مطالعات صحرایی اراضی بالادست دشت جیرفت و مطالعات میکرومورفولوژیک سطح میانی مخروط‌افکنه منطقه بلوک مشاهده شد. در مطالعات میکرومورفولوژیک عوارض خاک‌ساخت گچ به‌صورت بلورهای منفرد بی‌شکل، عدسی‌شکل و صفحه‌ای و صفحات در هم‌قفل‌شده و عوارض خاک‌ساخت انهیدریت به‌صورت بلورهای بی‌شکل در زمینه خاک و درون خلل‌وفرج مشاهده شدند.نتیجه‌گیری: ارتباط خاک- ژئومورفولوژی در این پژوهش به‌خوبی مشاهده گردید. در مخروط‌افکنه منطقه خاتون‌آباد، پدون‌های واقع بر میانه مخروط‌افکنه با رسوبات اخیر دارای خاک رسوبی رودخانه‌ای، پدون واقع بر رسوبات جوان دارای خاک آهکی و پدون واقع بر رسوبات قدیم دارای خاک گچی-آهکی بودند. منشأ و نوع رسوبات مخروط‌افکنه روی درجه تکامل خاک‌ها نقش مؤثری دارد (خاک‌های فاقد سنگریزه و شور و سدیمی منطقه بلوک در مقابل خاک‌های سنگریزه‌دار و غیرشور و غیرسدیمی منطقه خاتون‌آباد). در دشت‌ آبرفتی خاک‌های شور و سدیمی مشاهده شدند. هر دو سامانه‌ رده‌بندی آمریکایی (تا سطح زیرگروه) و جهانی (گروه مرجع و توصیف‌کننده‌های اصلی و مکمل) در توصیف خاک‌های منطقه مطالعاتی موفق عمل نمودند. سامانه رده‌بندی آمریکایی نگاه دقیق‌تری به واقعیت صحرایی خاک‌ها (افق مشخصه انهایدریتیک) داشته است. ارتباط معناداری بین نام خاک‌ها در سامانه‌های رده‌بندی آمریکایی و جهانی و سطوح ژئومورفیک مشاهده شد. در کل، مطالعات خاک- ژئومورفولوژی برای تصمیم‌گیری در ارتباط با کاربری اراضی و مدیریت خاک برای تولید پایدار کشاورزی توصیه می‌گردد