فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: خاک به عنوان یکی از اجزای مهم محیط زیست و محل رشد، نمو و نگهداری گیاهان، بر کیفیت و عملکرد گیاهان و محیط زیست تاثیر می‌گذارد و با تغییر در ویژگی‌های خاک این موضوع تغییر خواهد کرد. بنابراین مطالعه و اولویت‌بندی ویژگی‌های خاک باید مورد توجه قرار گیرد. در مواقعی که نیاز به بررسی و اولویت‌بندی گزینه‌ای از بین گزینه‌های مختلف باشد، تعیین وزن‌های استاندارد برای انتخاب صحیح و دقیق ضروری است. یکی از روش‌های مناسبی که امکان تعیین وزن‌ها را فراهم می‌کند، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی است. با توجه به ماهیت مبهم پدیده‌ها و فرآیندهای مربوط به خاک، استفاده از سامانه‌های مبتنی بر قوانین فازی در حال توسعه است. با توجه به گستردگی خاک‌های شور و سدیمی در کشور و لزوم مدیریت صحیح آنها، اولویت‌بندی و یافتن مهم‌ترین ویژگی‌های خاک بسیار ضروری است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف تعیین میزان تأثیر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی لایه‌های سطحی و زیرسطحی خاک‌های شور و سدیمی با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی انجام شد.مواد و روش‌ها: نمونه‌های خاک سطحی و عمقی شامل مجموعه‌ای از خاک‌های شور-سدیمی و نرمال واقع در 21 کیلومتری جنوب غربی شهرستان سروستان، استان فارس، در فواصل معین جمع‌آوری و ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مهم آن‌ها اندازه‌گیری شد. به منظور اولویت‌بندی ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی استفاده شد. برای تعیین تاثیرگذارترین ویژگی خاک، سه سطح شامل هدف مسئله، ویژگی‌های شیمیایی و فیزیکی خاک لایه سطحی و لایه زیرسطحی تعریف شد. پرسشنامه‌ها و مقایسه‌های زوجی توسط کارشناسان تکمیل شد. ابتدا بین معیارهای اصلی در رسیدن به هدف و مقایسه زیرمعیارهای هر معیار مقایسه انجام شد. سپس با وزن‌دهی به معیارها و زیرمعیارها و مقایسه درصد تأثیرگذاری هر یک، اهمیت ویژگی‌ها مشخص شد.یافته‌ها: حداقل و حداکثر میزان ناهماهنگی محاسبه‌شده با روش‌های ماتریس میانه و هندسی به ترتیب 013/0 و 099/0 بود. بنابراین مقایسه‌های انجام شده در این پژوهش از همسانی قابل‌قبولی برخوردار بودند. در بین تمامی معیارهای مورد مطالعه، ویژگی‌های شیمیایی لایه سطحی از نظر اهمیت در رتبه اول، ویژگی‌های فیزیکی لایه سطحی در رتبه دوم، ویژگی‌های شیمیایی لایه زیرسطحی رتبه سوم و ویژگی‌های فیزیکی لایه زیرسطحی در رتبه چهارم اولویت و اهمیت قرار گرفتند. از بین تمامی زیرمعیارها، بیشترین درصد تأثیر (97/18 درصد) مربوط به ماده آلی خاک و کمترین درصد (2/0 درصد) مربوط به سیلت بود.نتیجه‌گیری: به‌طور کلی نتایج نشان داد که بر اساس فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی به‌منظور مدیریت بهتر خاک‌های شور و سدیمی مورد مطالعه، اولویت با ویژگی‌های شیمیایی خاک به ویژه درصد مواد آلی است.