فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: مدیریت پایدار حاصلخیزی خاک یکی از مؤلفه‌های مهم مدیریت خاک در راستای کشاورزی پایدار است که آگاهی از آن از طریق سنجش ویژگی‌های شیمیایی و زیستی امکان‌پذیر می‌باشد. بر این اساس، این پژوهش با هدف بررسی تأثیر چالکود درختان میوه با تیمارهای تلفیقی مختلف از کودهای آلی، شیمیایی و زیستی بر برخی ویژگی‌های شیمیایی و زیستی خاک انجام گرفت. مواد و روش‌ها: پیش از اعمال تیمارهای چالکود، نمونه‌های خاک از دو عمق 30-0 و 60-30 سانتی‌متری به ‌صورت مرکب از باغ مورد مطالعه تهیه شدند و ویژگی‌های شیمیایی (pH، EC، ماده آلی و فسفر و پتاسیم فراهم) و زیستی (تنفس پایه، کربن زیست‌توده میکروبی، تنفس ناشی از سوبسترا و ضریب متابولیک) در آن‌ها اندازه‌گیری شدند. این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب بلوک‌های کامل تصادفی اجرا شد. اواسط اسفند 1398، تیمارهای آزمایشی به صورت چالکود در یک سوم بیرونی سایه‌انداز درختان به این صورت اعمال شدند: کود دامی کاملاً پوسیده (A)، کود دامی + اوره + دی آمونیوم فسفات + کلات آهن سکوسترین (B)، کود دامی + اوره + دی آمونیوم فسفات + کلات آهن سکوسترین + باکتری باسیلوس (C)، کود دامی + اوره + دی آمونیوم فسفات + کلات آهن سکوسترین + باکتری تیوباسیلوس + گوگرد پودری (D)، کود دامی + اوره + دی آمونیوم فسفات + کلات آهن سکوسترین + باکتری باسیلوس + باکتری تیوباسیلوس + گوگرد پودری (E). پس از برداشت میوه‌ها در تابستان 1400، نمونه‌های خاک از دو عمق 30-0 و 60-30 سانتی‌متر و از دیواره داخلی محل چالکود با استفاده از اوگر تهیه شدند. ویژگی‌های شیمیایی و زیستی در خاک‌های تیمار شده اندازه‌گیری و با ویژگی‌های خاک قبل از چالکود (شاهد) مقایسه شدند. یافته‌ها: دامنه pH در تیمار E و خاک شاهد به ترتیب از 24/7 تا 56/7 در عمق 30-0 سانتی‌متر و از 21/7 تا 79/7 در عمق 60-30 سانتی‌متری متغیر بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل تیمار و عمق بر pH خاک معنی‌دار بود (01/0≥p). بیشترین و کمترین مقدار EC به ترتیب در تیمار E و خاک شاهد مشاهده شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که علاوه بر اثر تیمار، تأثیر عمق و اثر متقابل عمق و تیمار بر مقدار ماده آلی خاک معنی‌دار بود (01/0≥p). کودهای آلی و شیمیایی باعث افزایش فسفر فراهم در خاک-های تیمار شده نسبت به شاهد شدند. همچنین، توانایی باکتری‌های باسیلوس و تیوباسیلوس در حل کردن فسفات و کاهش pH خاک از طریق اکسیداسیون گوگرد، از دیگر عوامل مؤثر بر افزایش فسفر خاک در تیمار E بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین مقدار پتاسیم فراهم در خاک‌های تیمار شده و شاهد تفاوت معنی‌داری وجود داشت (01/0≥p). با افزایش عمق خاک، میزان تنفس پایه در خاک‌های تیمار شده، افزایش و در خاک شاهد، کاهش یافت. کربن زیست‌توده میکروبی در اعماق 30-0 و 60-30 سانتی‌متر به ترتیب در محدوده 668-550 و 724-493 میلی‌گرم کربن در کیلوگرم خاک قرار داشت و بیشترین و کمترین مقدار در هر دو عمق به ترتیب در تیمار E و خاک شاهد به دست آمد.نتیجه‌گیری: اثر تیمارهای چالکود بر افزایش مقدار ماده آلی خاک معنی‌دار بود. مقدار فسفر فراهم خاک پس از چالکود به طور معنی‌داری نسبت به شاهد افزایش پیدا کرد، در حالی‌که بین مقادیر این پارامتر در خاک‌های چالکود شده، تفاوت معنی‌داری وجود نداشت. مقدار پتاسیم فراهم در خاک‌های چالکود شده به طور معنی‌داری نسبت به شاهد افزایش پیدا کرد و این تفاوت در عمق 60-30 سانتی‌متری چشمگیرتر بود. تیمارهای چالکود به طور معنی‌داری تنفس پایه، تنفس ناشی از سوبسترا و کربن زیست‌توده میکروبی را نسبت به شاهد افزایش دادند، در حالی‌که اثر آن‌ها بر ضریب متابولیک معنی‌دار نبود.