تبیین مفاهیم و رویکردهای مرتبط با جابهجایی در فضاهای شهری
نویسندگان
1 گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس تهران
2 گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس تهران
3 گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس تهران
4 گروه شهرسازی دانشگاه شیراز
doi
چکیده
بیان مسئله: بخشی از مسائل کنونی مرتبط با جابهجایی در فضاهای شهری به نوع تعریف و سنجش مفهوم جابهجایی برمیگردد. جابهجایی ظرفیت متمایز متحرک بودن است و برحسب اینکه این ظرفیت با ذهن افراد یا محیط ساختهشده مرتبط شود؛ به شیوههای متفاوتی تعریف میشود. هدف: هدف از انجام این پژوهش، مرور نظریات مرتبط با جابهجایی و درنتیجه ارائه چارچوبی نظری و عملیاتی برای سنجش جابهجایی در فضاهای شهری است. روش: در این راستا به تحلیل محتوی نظریات مرتبط با جابهجایی در سه مرحله آماده سازی، سازماندهی و طبقه بندی و خلاصه سازی پرداخته شده است. یافتهها: تحلیل محتوی نظریات نشان دهنده این است که این نظریات در مجموع به سه دسته نظریات ذهنگرا، محیطگرا و تکثرگرا قابل تقسیم هستند؛ نظریات ذهنگرا بر ماهیت ذهنی جابهجایی توجه دارند و جابهجایی را تابعی از عادات، نگرشها، انگیزه ها و هنجارهای افراد میدانند؛ در مقابل، نظریات محیطگرا به تأثیر عوامل محیطی نظیر تراکم، اختلاط کاربری و دسترسی بر جابهجایی افراد توجه ویژه ای دارند. نظریات تکثرگرا نیز تفاوتهای شهروندان را با توجه به ویژگیهای فردی و موقعیتی آنها مدنظر قرار میدهند و از اینرو تنوع و تفاوت را در جابهجایی مؤثر میدانند و آن را در ارزیابی و سنجش دخالت میدهند. نتیجه گیری: بررسی عوامل تأثیرگذار بر جابهجایی نشان دهنده این است که جابهجایی مفهومی پیچیده و چند سطحی است که تحت تأثیر عوامل بسیاری قرار دارد؛ بنابراین چنانچه برنامه ریزان شهری درصدد بهبود سیستم جابهجایی درونشهری باشند، باید به نقش مجموع این عوامل و ارتباطات بین آنها توجه ویژه ای داشته باشند.
