مطالعه دیدگاه مدیران پیرامون ابعاد و مؤلفه‌های رفتارهای پرخطر دانش‌آموزان مدارس متوسطه: پژوهش داده‌بنیاد

نویسندگان

1 استادیار دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

2 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد روان شناسی تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

4 دانشیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

5 استادیار دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

doi
10.22054/qccpc.2026.84261.3408
چکیده

هدف پژوهش، مطالعه دیدگاه مدیران پیرامون ابعاد و مؤلفه‌های رفتارهای پرخطر دانش ‏آموزان مدارس متوسطه شهر اردکان بود. رویکرد پژوهش «کیفی» و روش پژوهش «داده‌بنیاد» بود. مشارکت کنندگان بالقوه، مدیران مدارس متوسطه شهر اردکان در سال تحصیلی 1403- 1402 بودند. روش نمونه‌گیری، هدفمند بود. نمونه‌گیری مبتنی بر اشباع نظری داده‌ها تا 10 نفر شرکت کننده ادامه یافت. روش گردآوری داده ‏ها «مصاحبه نیمه ‏ساختاریافته» بود. داده‌ها به شیوه «کدگذاری» و «مقوله ‏بندی» در سه سطح کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه و تحلیل شدند. برای تعیین اعتبار داده‌ها، از روش «سه ‏سویه سازی» استفاده شد. نتایج نشان داد «عوامل علّی» شامل علل روان‌شناختی – بیولوژیک، اعتقادی، تکنولوژیک، فرهنگی و اجتماعی، هویت ‎یابی نوجوانی، جامعه-شناختی و اقتصادی بود. «شرایط مداخله‌ای» شامل عوامل نهادی، عوامل نسلی و ارتباطی و «شرایط زمینه‌ای» شامل شرایط کلی، شرایط خانوادگی مستعد، شرایط انضباطی، شرایط بالینی و شرایط شناختی – ارتباطی بودند. «راهبردها» شامل راهبرد درمانی درون نهادی مؤثر، راهبرد ارتباطی راهبرد درون نهادی غیرمؤثر، راهبرد برون نهادی و راهبرد ترکیبی بودند. «پیامدها» شامل افزایش رفتارهای پرخطر، پیامدهای بالینی - روان‌شناختی، پیامدهای پرورشی و پیامدهای آسیب‌زا بود. پژوهش حاضر، مدل پارادایمی جامعی از دیدگاه مدیران مدارس متوسطه اردکان درباره رفتارهای پرخطر دانش‌آموزان ارائه می‌دهد. این مدل، ضمن تأکید بر ماهیت سیستمی و پیچیده رفتارهای پرخطر، لزوم توجه هم‌زمان به عوامل فردی، خانوادگی، نهادی و محیطی در طراحی مداخلات پیشگیرانه و درمانی را آشکار می‌سازد.