مطالعه دیدگاه مدیران پیرامون ابعاد و مؤلفههای رفتارهای پرخطر دانشآموزان مدارس متوسطه: پژوهش دادهبنیاد
نویسندگان
1 استادیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3 کارشناس ارشد روان شناسی تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
4 دانشیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
5 استادیار دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
doi
10.22054/qccpc.2026.84261.3408چکیده
هدف پژوهش، مطالعه دیدگاه مدیران پیرامون ابعاد و مؤلفههای رفتارهای پرخطر دانش آموزان مدارس متوسطه شهر اردکان بود. رویکرد پژوهش «کیفی» و روش پژوهش «دادهبنیاد» بود. مشارکت کنندگان بالقوه، مدیران مدارس متوسطه شهر اردکان در سال تحصیلی 1403- 1402 بودند. روش نمونهگیری، هدفمند بود. نمونهگیری مبتنی بر اشباع نظری دادهها تا 10 نفر شرکت کننده ادامه یافت. روش گردآوری داده ها «مصاحبه نیمه ساختاریافته» بود. دادهها به شیوه «کدگذاری» و «مقوله بندی» در سه سطح کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه و تحلیل شدند. برای تعیین اعتبار دادهها، از روش «سه سویه سازی» استفاده شد. نتایج نشان داد «عوامل علّی» شامل علل روانشناختی – بیولوژیک، اعتقادی، تکنولوژیک، فرهنگی و اجتماعی، هویت یابی نوجوانی، جامعه-شناختی و اقتصادی بود. «شرایط مداخلهای» شامل عوامل نهادی، عوامل نسلی و ارتباطی و «شرایط زمینهای» شامل شرایط کلی، شرایط خانوادگی مستعد، شرایط انضباطی، شرایط بالینی و شرایط شناختی – ارتباطی بودند. «راهبردها» شامل راهبرد درمانی درون نهادی مؤثر، راهبرد ارتباطی راهبرد درون نهادی غیرمؤثر، راهبرد برون نهادی و راهبرد ترکیبی بودند. «پیامدها» شامل افزایش رفتارهای پرخطر، پیامدهای بالینی - روانشناختی، پیامدهای پرورشی و پیامدهای آسیبزا بود. پژوهش حاضر، مدل پارادایمی جامعی از دیدگاه مدیران مدارس متوسطه اردکان درباره رفتارهای پرخطر دانشآموزان ارائه میدهد. این مدل، ضمن تأکید بر ماهیت سیستمی و پیچیده رفتارهای پرخطر، لزوم توجه همزمان به عوامل فردی، خانوادگی، نهادی و محیطی در طراحی مداخلات پیشگیرانه و درمانی را آشکار میسازد.