فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

درک ساختار اجتماعی-اقتصادی روستا-شهرها یکی از دغدغه‌های اصلی پژوهش‌های توسعه روستایی است. این مطالعه با هدف تحلیل فضایی نقش روستا-شهرها در تحولات اجتماعی-اقتصادی نواحی روستایی استان اصفهان انجام شد. جامعه آماری شامل ۱۳ سکونتگاه روستایی است که بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ به روستا-شهر ارتقا یافته‌اند. بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۴ پرسش‌نامه جمع‌آوری و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد همبستگی و تحلیل فضایی بررسی شد. تحلیل‌ها شامل آزمون t تک نمونه‌ای، مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) در MATLAB و تحلیل فضایی با شاخص موران و روش کریجینگ در ArcGIS بوده است. یافته‌ها نشان دادند که مؤلفه «سرمایه اجتماعی» بیشترین اثر مثبت و «ثبات اقتصادی» بیشترین اثر منفی را بر ساختار اجتماعی-اقتصادی دارد. همچنین، متغیر ثبات اقتصادی الگوی خوشه‌ای و خودهمبستگی فضایی مثبت (Moran’s I = 0.212) را نشان می‌دهد که بیانگر نقش عوامل مکانی و نهادی در تاب‌آوری اقتصادی روستا-شهرهاست. تمرکز زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری‌های عمومی و تنوع اقتصادی با افزایش ثبات اقتصادی همراه بوده و در مقابل، ضعف سرمایه اجتماعی و وابستگی به یک بخش اقتصادی باعث کاهش آن می‌شود. به‌طورکلی، توسعه روستایی فرایندی خطی یا منفرد نبوده و نتیجه تعاملات پویا میان ساختارهای اجتماعی-اقتصادی و پیوندهای فضایی بین سکونتگاه‌هاست. ازاین‌رو، سیاست‌گذاری باید بر خوشه‌های کم‌ثبات تمرکز کند، زیرساخت‌ها را تقویت نماید، تنوع فعالیت‌های اقتصادی را افزایش دهد و سرمایه اجتماعی را ارتقا دهد تا توسعه فضایی متوازن و پایدار در شبکه روستا-شهرهای استان تحقق یابد.