الگوی فرایندی سوگیری شناختی زوجین؛ سازه‌ای مبتنی بر منابع اسلامی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشیار، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

doi
10.22054/qccpc.2026.89509.3549
چکیده

سوگیری شناختی زوجین، یعنی شیوه‌های نادرست و جزم‌گرایانه در تفسیر رویدادها، زمانی که در روابط میان زوجین بروز می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف استخراج الگوی فرایندی سوگیری شناختی زوجین در منابع اسلامی به میان آمده است. روش پژوهش حاضر کیفی به شیوۀ نظریۀ داد بنیاد بود. منبع اصلی پژوهش قـرآن کـریم و احادیث اسلامی بود. نمونۀ پژوهش شامل گزارهای دینـی توصـیفی و تبیینـی مـرتبط بـا حـوزۀ معنـایی سوگیری شناختی زوجین بود که به شکل هدفمند انتخاب شد. نمونۀ پژوهش بـه واسـطۀ سـه دسـته ابـزار (کتب، نرم افزارها و وب‌گاه های معتبر) گـردآوری شـد. پس از استخراج داده‌های مرتبط با سوگیری شناختی زوجین از آموزه‌های اسـلامی، در فراینـد تحلیـل داده‌ها از طریق کدگذاری، 760 کد باز، 38مفهوم، 12 مقوله و 4 بُعد، اسـتخراج و در نهایـت ابعـاد چهار گانه در قالب 1 الگو صورت بندی شد.بر اساس یافته‌های تحقیق، سوگیری شناختی زوجین در روابط زوجین در چهاربعد، موقعیت‌های سوگیری، عوامل زمینه ساز سوگیری، مؤلفه‌های سوگیری (سوگیری در توجه و سوگیری در تفسیر)، پیامدهای سوگیری.اعتبار نتایج بدست آمده با اتکا پذیری، بررسی و تأیید شد. این یافته‌ها بستر مناسبی برای تدوین پرسش‌نامه و طراحی پروتکل‌های درمانی فراهم کرده است.