فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: اثربخشی کود‌های شیمیایی فسفری در کشاورزی بسیار پایین و در حدود 25-5 درصد است. این امر موجب مصرف بیشتر این کود‌ها گشته که افزون بر هزینه‌‌بر بودن، پیامد‌های زیانبار زیست‌محیطی را نیز در پی داشته است. بنابراین، ضروری است گزینه‌ای مناسب برای جبران مصرف بخشی از این کود‌ها معرفی گردد. باکتری‌های حل‌کننده‌ی فسفات به‌دلیل توانایی در انحلال فسفات‌های نامحلول، به‌عنوان گزینه-ای امیدوار‌کننده برای کاهش مصرف کودهای شیمیایی فسفری در محیط خاک شناخته شده‌اند. این باکتری‌ها می‌توانند بخشی از فسفر حل‌شده را جذب نمایند که همان فسفر زیست‌توده میکروبی است. این فرایند به سیستم‌های طبیعی اجازه می‌دهد بدون استفاده از کودهای فسفاتی، خود‌پایدار باشند. با توجه به نقش سویه-های باکتریایی توانمند در انحلال فسفات‌های نامحلول و اهمیت فسفر زیست‌توده‌ی میکروبی در تأمین بخشی از فسفر گیاهان در درازمدت، این پژوهش با هدف انتخاب سویه‌های کارآمد با اندازه‌گیری کمّی فسفر محلول و زیست‌توده میکروبی پس از مایه‌زنی باکتری‌ها در محیط اسپربر دارای منابع مختلف فسفاتی انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو فاکتور و در سه تکرار انجام گردید. فاکتور اول مایه‌زنی با سویه‌ها‌ی باکتری شامل:Tkd/4 flaccumfaciens Curtobacterium،Ggd/4 Pantoea agglomerans و yanoikuyae Rpd/4 Sphingobium، همگی جدا‌سازی‌ شده از معدن فسفات جیرود شمشک، RPY Bacillus pumilus جداسازی‌شده از معدن فسفات اسفوردی یزد، Ps/14 Pseudomonas putida تهیه شده از موسسه‌ی تحقیقات خاک و آب (جداسازی‌شده از خاک مزارع ذرت) و شاهد (دارای منابع فسفات بدون مایه‌زنی باکتری‌) و فاکتور دوم شامل سه منبع فسفات: تری‌کلسیم‌فسفات، فیتات کلسیم و خاک فسفات بودند. ویژگی‌های اندازه‌گیری شده شاملpH ، EC، مقدار فسفر محلول و فسفر زیست‌توده‌ی میکروبی بود. فسفر حل شده‌ی کل از منبع فسفات (مجموع فسفر محلول و فسفر زیست‌توده‌ی میکروبی)، نسبت فسفر محلول به فسفر زیست‌توده‌ی میکروبی و درصد جذب زیستی فسفر نیز محاسبه شدند.یافته‌ها: اثر سویه‌ی باکتری، منبع فسفات و بر‌هم‌کنش آنها بر همه‌ی ویژگی‌ها معنی‌دار بود (P ≤0.01). توانایی سویه‌ی Ps/14 در ویژگی فسفر محلول، در هر سه منبع فسفات بیش از دیگر سویه‌ها بود. همه‌ی سویه‌ها از تری کلسیم فسفات نسبت به دو منبع فسفات دیگر، فسفر بیشتری جذب نمودند. فسفر زیست توده‌ی میکروبی در تیمار‌های خاک فسفات مایه‌زنی شده با همه‌ی سویه‌ها به‌جزء سویه‌ی Tkd/4 بیش از تیمار‌های فیتات کلسیم مایه‌زنی شده با آن سویه‌ها بود. کمترین pH (3) و بیشترین EC (dS m-1 53/1) به-ترتیب در تیمارهای خاک فسفات و تری‌کلسیم‌فسفات مایه‌زنی شده با سویه‌ی Ps/14 دیده شد.نتیجه‌گیری: سویه‌های مورد مطالعه اثرات متفاوتی بر دو ویژگی مقدار فسفر محلول و فسفر زیست‌توده‌ی میکروبی از منابع مختلف فسفات داشتند. توانایی سویه‌ی Ps/14 در انحلال فسفر از هر سه منبع فسفات، بیش از دیگر سویه‌ها بود. نتایج نشان داد، لزوماً سویه‌ای که پتانسیل بیشتری در انحلال فسفر از یک منبع دارد همان پتانسیل را در جذب فسفر از آن منبع ندارد. این را می‌توان به ماهیت ماده‌ی حل‌شونده و کارایی ریزموجود حل‌کننده نسبت داد. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد که می‌توان فسفر حل‌شده کل را به‌طور قوی‌تری به فسفر محلول نسبت داد تا فسفر زیست توده‌ی میکروبی. در کل نتایج نشان داد توانایی برخی از باکتری‌های مورد مطالعه در هر دو ویژگی فسفر محلول و فسفر زیست توده‌ی میکروبی، می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای امیدبخش در کاهش مصرف کودهای شیمیایی فسفری و افزایش اثربخشی آنها مد نظر قرار گیرد.