تجزیه پایداری عملکرد دانه لاین‌‌های موتانت برنج با استفاده از روش‌های چندمتغیره و شاخص برتری

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیات علمی موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ‏ترویج کشاورزی، رشت، ایران

2 دانشیار گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

3 پژوهشگر، پژوهشکده تحقیقات کشاورزی، پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای ایران

doi
10.22034/saps.2021.45415.2668
چکیده

اهداف: این پژوهش برای شناسایی لاین‌‌های جهش‌یافته پایدار و پرمحصول برنج انجام شد.مواد و روش‌ها: 14 لاین جهش‌یافته به‌همراه چهار رقم هاشمی، طارم محلی، خزر و گیلانه، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در رشت، چپرسر و استان فارس طی دو سال زراعی 96-1394 ارزیابی شدند. ارزیابی پایداری ژنوتیپ‌ها با شاخص‌های تجزیه AMMI و بای‌پلات‌های AMMI و GGE انجام شد. یافته‌ها: سهم ژنوتیپ، محیط و برهمکنش ژنوتیپ در محیط 48/41، 87/31 و 19/24 درصد از تنوع کل بود. بیشترین عملکرد دانه در لاین‌‌های 5 و 12، به‌ترتیب به میزان 5684 و 5470 کیلوگرم در هکتار به‌دست آمد. شاخص‌های ssiMMASV، ssiSIPC، ssiDist و ssiEV، ‌لاین‌های 5، 9 و 12 و شاخص‌های ssiASV، ssiZA و ssiWAAS، ‌لاین‌‌های 3، 5 و 9 را به‌عنوان برترین ‌لاین‌‌ها شناسایی کردند. بای‌پلات AMMI1 نشان داد که ‌لاین‌‌های 12، 5، 3 و 1 پایدار و با عملکرد بالاتر از میانگین کل بودند. بر پایه بای‌پلات AMMI2، ‌لاین‌‌های 12، 4، 9 و 5 در نزدیکی مبدأ بای‌پلات، پایدارترین ‌لاین‌‌ها بودند. نماهای مختلف GGE بای‌پلات نیز ‌لاین‌‌های 12 و 5 را افزون بر داشتن عملکرد دانه بالاتر از میانگین کل، پایدار تشخیص دادند. شاخص برتری، ‌لاین‌‌های 5، 12 و 7 را پایدارترین ‌لاین‌‌ها شناساند. تجزیه مؤلفه‌های اصلی نشان داد که شاخص‌های برتری لین و بینز و تمام شاخص‌های ssi، شاخص‌های مناسبی برای شناسایی ‌لاین‌‌های پایدار و با عملکرد بالا بودند.نتیجه‌گیری: بر پایه تمام شاخص‌ها، لاین‌های 5 و 12 پایدارترین و پرمحصول‌ترین لاین‌ها بودند و می‌توانند برای معرفی رقم انتخاب شوند.