شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر هویت تمدن‌محور اسلامی ایرانی به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه علوم‌اجتماعی دانشکدۀ علوم‌اجتماعی ارتباطات و رسانۀ دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه تاریخ، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22070/nic.2025.19711.1354
چکیده

هدف: هدف اصلی پژوهش شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر هویت تمدن‌محور اسلامی‌ایرانی به روش تحلیل سلسله‌مراتبی است. روش‌شناسی: روش پژوهش از نوع استقرایی فراترکیب کیفی در بازۀ زمانی 1389 الی 1403 و روش تحلیل سلسله‌مراتبی است که به روش نمونه‌گیری غیراحتمالی (تعمدی) از 108 سند طی هفت مرحلۀ الگوی سانردوسکی و باروسو 56 نمونۀ پژوهشی با رعایت ملاک ورود (متغیر مستقل، روایی و پایایی پژوهش، کیفی و پیمایشی) انتخاب‌ و سپس عوامل احصاشده با کمک روش تحلیل سلسله‌مراتبی در قالب نرم‌افزار AHP اولویت‌بندی شدند. جامعۀ آماری تحقیق در این بخش شامل 15 نفر از پژوهشگران، خبرگان و متخصصین دانشگاهی، کارشناسان و استادان هیئت‌علمی متخصص در حوزۀ علوم‌اجتماعی، سیاسی، روان‌شناختی، اقتصادی و فرهنگی در دانشگاه‌ها بود. یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که شاخص فرهنگی با ضریب اثر 2557/0 (شامل نهادهای علمی‌آموزشی = 07/4 و جامعه‌پذیری و انتقال فرهنگی = 05/4 و باورهای دینی =00/4) و شاخص اجتماعی با ضریب اثر 2544/0 (شامل سرمایۀ اجتماعی = 83/3 و پرورش هویت ملی = 81/3 و الگوی مرجع و نخبگان =64/3) اهمیت و ارجحیت بالا دارند و دو شاخص سیاسی با ضریب اثر 2513/0 (شامل سرمایۀ سیاسی = 70/3 و حکمرانی اسلامی = 69/3 و سواد و دانش سیاسی = 45/3) و روانی با ضریب اثر 2386/0 (شامل سرمایۀ روان‌شناختی = 39/3 و هویت‌یابی = 25/3) کم‌اهمیت‌ترین شاخص‌های مؤثر بر هویت تمدن‌محور اسلامی‌ایرانی احصا شدند. نتایج: براین‌اساس برای سیاست‌گذاری باید به تعامل میان شاخص‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و روانی در حفظ، پایداری و توسعۀ هویت اسلامی‌ایرانی در نهادهای آموزشی، سازمان‌ها و نهاد خانواده اهتمام ورزید.