نقش بیت‌الحکمه در پیشرفت علم الحیل (مکانیک) توسط دانشمندان ایرانی (تا قرن ۵ ه.ق) در تمدن اسلامی

نویسندگان

1 هیئت‌علمی وابسته، گروه معارف، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی مهندسی مکانیک، گروه مکانیک، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل. ایران

doi
10.22070/nic.2025.19479.1336
چکیده

بیت‌الحکمه یا خانۀ حکمت که در قرن هشتم میلادی در بغداد تأسیس شد، یکی از مهم‌ترین مراکز علمی و فرهنگی در تاریخ اسلام شناخته می‌شود. این مرکز به‌ویژه در دوران خلافت عباسیان نقش مهمی در گسترش علم الحیل (مکانیک نظری و فیزیک) ایفا کرد. علم الحیل یکی از شاخه‌های کلیدی علم در دوران اسلامی بود که به بررسی اصول حرکت، نیروها و ابزارهای مکانیکی می‌پرداخت. باتوجه‌به سابقۀ پیشرفت ایرانیان در این علم و انتقال آن به دورۀ اسلامی، بررسی نقش بیت‌الحکمه در تشویق و به‌کارگیری دانشمندان ایرانی ضروری است. این مقاله با روش توصیفی‌تاریخی به بررسی این مسئله می‌پردازد که بیت‌الحکمه تا چه اندازه در حضور و تشویق دانشمندان ایرانی و پیشرفت علم مکانیک مؤثر بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیت‌الحکمه همچون مرکزی بین‌المللی محلی برای تبادل اندیشه‌ها و ایده‌ها میان دانشمندان از فرهنگ‌ها و ملیت‌های مختلف بوده است. این تبادل باعث غنای علمی و فرهنگی علم الحیل شد. در این زمینه دانشمندان ایرانی نقش بسزایی ایفا کردند و آثار آن‌ها تأثیر عمیقی بر پیشرفت علم در جهان داشت. همکاری دانشمندان ایرانی با دیگر فرهنگ‌ها به توسعۀ این علم کمک کرد و ایده‌هایی جدید به وجود آورد که دستاوردهای آن‌ها در قرون بعد به غرب منتقل شد و منبع پیشرفت‌های صنعتی مهمی در جهان شد.