جستاری در لایه‌های معرفتی قرآن، سطوح فهم مخاطبان و میزان بهره‌مندی آنان از هدایت‌های قرآنی بر اساس آیات و روایات

نویسندگان

1 استادیار کلام اسلامی، پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران

doi
10.22054/rjqk.2023.73293.2811
چکیده

جستار پیش رو با اتخاذ روش تحقیق تلفیقی نقلی- استدلالی و نیز داده‍پردازی‍های توصیفی-تحلیلی و گردآوری کتابخانه‍ای- نرم افزاری مطالب به نگارش در آمده؛ نگارنده ضمن اشاره به لایه‍های هستی‍شناسی و معرفت‍شناسی قرآن؛ به تفصیل لایه‍های معرفتی قرآن را تبیین؛ و افزون بر فرق گذاری میان فهم قرآن و بهره‍مندی از هدایت‍های قرآن؛ به گروه‍های خاص مخاطب لایه‍های معرفتی قرآن و نیز مراتب شناخت و میزان بهره‍مندی ایشان از حقایق قرآنی و هدایت‍های آن پرداخته؛ و روش‍های نیل به آن معارف را بیان نموده است.این مهم از طریق دسته‍بندی آیات و بررسی معانی ظاهری، تفسیری و تأویلی آن‍ها انجام گرفته است. در ادامه در وهله اول بر اساس روایات، لایه‍های معرفتی قرآنی در چهار سطح اصلی ( ظاهر، باطن، حد و مطلع ) دسته‍بندی نموده و در مرحله بعد با فرق‍گذاری میان عمومیت مخاطبان قرآن (اعم از هدایت شدگان، گمراهان، مغضوبان و مستضعفان) و هدایت شدگان قرآنی(مسلمانان، مؤمنان، متقیان و مطهران)؛ ویژگی‍های هر یک از آنان بر اساس آیات و روایات به لحاظ عمق اعتقادات، پایبندی به احکام فقهی و اخلاقی اسلام و قرب به حق تبیین نموده و سطح بهره‍مندی مخصوص هر گروه از هدایت‍های قرآنی را تبیین نموده‍است.