بررسی چالش‌های دولت رانتیر و تمرکزگرا در راستای دولت‌سازی اسلامی براساس قرآن و سیرۀ نبوی(ص)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 استاد جغرافیای سیاسی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

doi
10.22070/nic.2025.19868.1357
چکیده

دولت‌سازی در طراز انقلاب اسلامی یکی از مهم‌ترین اهداف پیش روی نظام جمهوری اسلامی ایران است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش‌های ساختاری دولت ایران، به‌ویژه رانتی‌ بودن و تمرکزگرایی و ارائۀ راهکارهایی مبتنی‌بر قرآن و سیرۀ نبوی(ص) برای برون‌رفت از این چالش‌ها انجام شده است. با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و فراتحلیل-تاریخی و تحلیل داده‌های کیفی-بنیادی، این پژوهش نشان می‌دهد که رانتیریسم دولتی و تمرکزگرایی آن به‌عنوان دو چالش اصلی، بر کارآمدی و عدالت در نظام حکمرانی به‌شدت تأثیر گذاشته‌اند. با بررسی آموزه‌های قرآن و سیرۀ نبوی(ص)، این پژوهش به این نتیجه رسیده است که مدل حکمرانی نیمه‌متمرکز، الگویی کارآمد برای کاهش درآمد رانتی‌ و تمرکزگرایی و تحقق اهداف دولت‌سازی در طراز انقلاب اسلامی خواهد بود. نوآوری این پژوهش در ارائۀ یک مدل حکمرانی اسلامی مبتنی‌بر منابع دینی و تطبیق آن با چالش‌های موجود در نظام حکمرانی ایران است.