بازپردازی مفهوم زیارت در نظام و تمدن اسلامی براساس جهان‌بینی توحیدی برآمده از مفهوم عهد

نویسندگان

1 استادیار مدیریت اسلامی، پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد،

2 دکتری مدیریت آموزشی، پژوهشکده زیارت و گردشگری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

doi
10.22070/nic.2025.19415.1328
چکیده

از زیارت تعاریف متعددی صورت گرفته است. هدف این پژوهش بازپردازی مفهوم زیارت در جهان‌بینی توحیدی و برآمده از مفهوم عهد است. این پژوهش با روش تحلیل مفهومی و استدلال منطقی و نیز با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی صورت پذیرفته است. بنا بر آیات و روایات، یگانه هدف آفرینش بشر و غایت مسیر جامعۀ اسلامی رسیدن و دیدار الهی است و برای این هدف بهره‌مندی از آیات الهی به‌‌خصوص آیات خاص الهی مورد توجه است. حضور در جوار این آیات مایۀ رشد و تقرب انسان به حضرت حق می‌شود. زیارت به معنای روبه‌رو شدن با آیات خاص الهی جایگاهی ویژه در جهان‌بینی توحیدی و رسیدن جامعه به قرب الهی دارد. درواقع زیارت پدیده‌ای دوسویه است؛ بدین معنا که از یک‌سو زائر در مواجهه با اولیای الهی دین خود را عرضه می‌کند و از‌سوی‌دیگر با تجدید عهد الهی در برابر اولیاءالله، نسبت و جایگاه خود را در نظام هستی و جامعۀ اسلامی مشخص می‌کند. با تعریف جدید صورت‌گرفته از مفهوم زیارت، می‌توان این‌گونه نتیجه گرفت که در نظام اسلامی، زیارت نقشی بی‌بدیل برای رشد فرد و جامعه ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که هیچ‌یک از اعمال عبادی‌اجتماعی دیگر نمی‌توانند جایگزینی برای او باشند.