فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سید جمال‌الدین اسدآبادی تفسیر مستقل از خود بر جای نگذاشت، اما از شخصیت‌های اثربخش بر مفسران پسین و آغازگر گرایش اجتماعی و عصری در دانش تفسیر است. آثار سید روشن می‌سازد، پرسش از زمینه‌های انحطاط تمدن‌ها و راهکار برون‌رفت از آن از پرسش‌های بنیادین در اندیشۀ او بود و در پی آن بود که پاسخ این پرسش‌ها را از آیات قرآن بیاید. این پژوهش ازجمله پژوهش‌های کیفی است که با روش توصیفی‌‌‌تحلیلی انجام گرفت و تلاش دارد با بازخوانی آیات قرآن و داده‌های تفسیری در نگاشته‌های سید جمال به رهیافت تفسیری او در باب زمینه‌ها و ریشه‌های انحطاط تمدن‌ها دست یابد و آن‌ها را گونه‌شناسی نماید. بر پایۀ دستاورد پژوهش می‌توان زمینه‌های انحطاط در اندیشۀ اسدآبادی را در سه گونه زمینه‌هایِ بینشی و معرفتی، کنشی و رفتاری و تبلیغی و توسعه‌ای صورت‌بندی نمود. از مهم‌ترین زمینه‌های انحطاط تمدن‌ها نزد سید جمال انحراف از اندیشه‌ها و آموزه‌های دین از سوی افراد امت است که از زمینه‌های بینشی و معرفتی به شمار می‌آید و سبب می‌شود سنت تغییر از سوی خداوند ازلحاظ شرایط مطلوب به نامطلوب بر چنین امتی جاری شود؛ همچنین این عامل سبب پیدایش دیگر زمینه‌های انحطاط ازجمله تفرقه و اختلاف، ضعف و سستی، خروج از مسیر اعتدال، اعتماد و تکیه بر بیگانگان خواهد شد. کوتاهی حاملان دین و حاکمان بی‌تدبیر از دیگر زمینه‌های بنیادین انحطاط هستند که از زمینه‌های تبلیغی به شمار می‌آیند. این گروه‌ها با کوتاهی در وظایف خود نقش فزون‌تری در انحراف مردمان از دین و انحطاط تمدن‌ها ایفا می‌کنند.