تحلیل تطبیقی بروج از منظر قرآن و دانش نجوم

نویسندگان

1 استادیار گروه قرآن و علم ، جامعه‌المصطفی، قم، ایران

doi
10.22054/rjqk.2022.68803.2645
چکیده

بروج آسمانی به دلیل نقشی که در تعیین زمان و برخی محاسبات نجومی دارند، همواره مورد گفتگو و پژوهش منجمان بوده­است. قرآن کریم نیز در راستای هدایت­گری، در سه آیه به صراحت از بروج نام برده و سوره­ای نیز به همین نام شناخته می­شود. این کتاب آسمانی، تزیین آسمان بوسیله بروج را نشانه­ای از قدرت الهی دانسته است. اینکه مصداق خارجی بروج قرآنی چیست و اشتراکات و تمایزاتی بین بروج قرآنی و نجومی کدام است، سوالات اصلی این پژوهش را تشکیل می­دهد. منشأ این سوالات، طرح دیدگاه­های تفسیری گوناگونی است که از سوی اندیشمندان ارائه شده­است. بهره­گیری از روش مطالعات میان رشته­ای و توصیف و تحلیل قرائن درون قرآنی و برون قرآنی نشان می­دهد که مراد از بروج در این متن مقدس، می­تواند همان اصطلاح رایج بین دانشمندان نجوم، یعنی همان مجموعه­های دوازده­گانه ستاره‌ای که با نام­های خاصی شناخته می­شوند باشد که به دلیل زیبایی و احتمالاً نقشی که در زندگی بشر دارند، مورد توجه قرار گرفته است. از دیگر مشابهت­ها بین بروج قرآنی و نجومی، که یکسانی این دو را نشان می­دهد، مادی بودن، زیبایی و زینت بودن، و قرار گرفتن هر دو در آسمانی نزدیک زمین است. از سوی دیگر، برج­ها و ساختمان­های آسمانی که در برخی تفاسیر، مصداق بروج معرفی شده‌اند، به دلیل نبود وجود قرائن قطعی و نیز عدم کشف این گونه بناهایی تاکنون، تنها می‌تواند به عنوان احتمالی در تفسیر این آیات ارائه شود.