فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نیاز بشر برای زیست مطلوب، همواره اندیشمندان اجتماعی را بر آن داشته تا عوامل تعالی و انحطاط تمدن‌های انسانی را مورد واکاوی دقیق قرار دهند. در این میان توجه به تمدن اسلامی به دلیل عجین شدن با روح مذهب و جهان‌بینی توحیدی بسیار مورد توجه بوده است. اگرچه پژوهش‌های بسیاری در رابطه با چیستی و مراحل و حتی عوامل انحطاط تمدن اسلامی انجام‌شده، اما مسئله‌ی اصلی این پژوهش آن است که از منظر شهید مطهری به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اندیشمندان اجتماعی و آگاه به معارف دین اسلام، چه عاملی به‌عنوان نقطه‌ی ثقل تمدن اسلامی مطرح بوده و مبانی نظری و بنیان‌های عملی این تمدن چیست‌اند؟ روش پژوهش: این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام‌شده است، بدین‌صورت که جملات دارای مضامین مرتبط با مقوله کلی تمدنی اسلامی از آثار شهید مطهری استخراج‌شده و سپس مضامین پایه و سازمان دهنده آنها استخراج گردیده و پس از تأیید روایی و پایایی تحقیق توسط خبرگان، مقوله نهایی تحقیق، تحلیل و ترسیم گشته است. یافته‌های تحقیق: مطالعه نظرات شهید مطهری و نتایج تحقیق نشان می‌دهد که: 1. ایشان توحید را به‌عنوان نقطه ثقل تمدن اسلامی معرفی کرده و از اصطلاح «تمدن توحیدی» استفاده می‌کند. نظام‌سازی توحیدی جهت شکل‌گیری تمدن اسلامی را مبتنی بر فطرت انسانی دانسته است. 3. عوامل تحقق تمدن توحیدی را ذیل دو مقوله کلی مبانی نظری و بنیان‌های عملی طبقه‌بندی کرده است. 4. در بخش مبانی نظری تمدن توحیدی به اثر مستقیم نظام‌سازی توحیدی، تکامل اجتماعی جوامع بشری و فطرت گرایی توجه نموده است. 5. در بخش بنیان‌های عملی تمدن توحیدی نیز با تسری عینی ایدئولوژی اسلامی در جامعه به عواملی همچون مردم‌سالاری دینی، احیاء و اصلاح فکر دینی و پرهیز از عوامل انحطاط تمدنی اشاره نموده است.