کاربست فقهی تقیه جهادی در هندسه معرفتی و تأثیر آن در بازیافت هویت تمدنی اسلام

نویسندگان

1 کاندیدای دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22070/nic.2024.18221.1262
چکیده

مقاله‌ی حاضر با هدف تبیین نقش تقیه به‌عنوان عامل بازدارنده از ایجاد بحران هویت تمدنی و دگردیسی فرهنگی و اعتقادی جامعه ‏اسلامی‏، درصدد روش‏شناسی «تقیه جهادی» و بازیابی نقش تقیه در «جهاد تبیین» است. مسأله اصلی پژوهش، چگونگی صیانت از دین و هویت تمدنی شیعی در آموزه تقیه است. سؤال اصلی نحوه مواجهه با پدیده سکولاریزاسیون و نرمالیزاسیون در مسیر ایجاد تمدن نوین اسلامی است؟ فرضیه اصلی مطالعه مبتنی بر ساختارشکنی در تقسیم‏بندی روشی تقیه به لحاظ کارکردی، ناظر به کنترل کیفیت رفتار تمدنی متقی و اجرای این حکم‏ ثانوی می‏باشد. غایت‏شناسی تقیه از سنخ عبودیت است، لذا اگر در گرداب سکوت و تغییر جغرافیای فلسفی جامعه، بی‏هویتی شکل بگیرد نامطلوب است. تقیه باید متضمن غایت توحیدی باشد تا رهیافتی به تمدن نوین اسلامی‏ مدنظر رهبر معظم انقلاب ‏اسلامی داشته باشد. در این هندسه معرفتی، برائت از سکولاریسم، لیبرالیسم و اندیشه‏های التقاطی مبنای دولت‏پژوهی است و برآیند آن، اسلامی شدن دولت، جامعه و گشودن دروازه‏های تمدن نوین اسلامی‏ به روی جوامع است. بنابراین تقیه می‏تواند کارویژه‏ای فراتر از فقه محض پیدا کند. این مقاله که در نوع خود پیشینه‏ای ندارد، با روش تحقیق مبتنی بر دستگاه مرکب «قیاس- استقراء» و ارائه ادله عقلی- نقلی به روش توصیفی- تحلیلی، مطالعه‏ای بینارشته‏ای انجام داده است. «فلسفه‏عملی تقیه جهادی» به‌عنوان یکی از راهبردهای حفظ دین و تقابل با دشمن، شامل هرگونه تلاش، کوشش و کنش‏گرایی جامعه و فرد متقی در راستای عبودیت الهی و رسیدن به‌غایت توحیدی می‏باشد که در واقعیت عینی جامعه کارکرد جهاد برای قدسی نمودن بنیادهای تعاملی جامعه و سازوکار زیست اجتماعی و اقامه تمدن ‏اسلامی‏ داشته باشد