دوره گذار تمدنی و مؤلفههای برونرفت از آن
نویسندگان
1 استادیار آیندهپژوهی، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی، دانشکده مدیریت، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری الهیات و معارف اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
doi
10.22070/nic.2024.17978.1256چکیده
این مقاله درصدد پاسخ به پرسش در باب ماهیت و چیستی دوره «گذار تمدنی»، اهمیت آن، بیان ویژگیها و راهکارهای برونرفت از آن است. در این راستا با استفاده از روش مطالعه اسنادی و کتابخانهای، دوره «گذار تمدنی» در پرتو دو نظریه «ادوار تمدنی» و «مواجهه تمدنی» موردبررسی قرار میگیرد. مطابق نظریه اول گذار مرحلهای از فرآیند قهری صعود یا افول تمدنی است که رخداد آن نشانهی صعود یا افول تمدن است؛ اما نظریه دوم، تمدن و گذار تمدنی را حاصل واکنش و پاسخ اقلیت خلاق در مواجهه با معضلات بهوجودآمده میداند. دو عامل طبیعی و انسانی در رخداد چنین دورهای نقش اساسی دارند؛ دسته اول عمدتاً عوامل جغرافیایی و زیستمحیطی هستند اما دسته دوم به نقش انسان و اختیارات او در بالندگی یا افول تمدن اشاره دارد و پدیدههای فکری، فرهنگی، اجتماعی، تکنولوژیکی و... را مورد واکاوی قرار میدهد. تجلی دوره گذار را میتوان در قالب سه مقوله محوری «علل ظهور و سقوط تمدنها»، «نقاط عطف تمدنی» و برخورداری از «افق حرکتی تمدنی» تبیین کرد که بیانکننده دوره گذار هستند. مؤلفهی اساسی که موجب میشود بررسی دوران گذار در پرتو نقاط عطف تمدنی و علل ظهور و سقوط تمدنها معنیدار شود برخورداری از «افق حرکتی تمدنی» است. مفهوم دیگر مرتبط با دوره گذار، «مؤلفههای گذار» و انواع آن است که دلالت بر تمهیدات عمومی، حاکمیتی و نخبگانی در گذار به وضعیت مطلوب تمدنی و اجتماعی دارد.
