گرایش به مهاجرت به خارج در جامعه پزشکی ایران: مطالعه ای کیفی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز

doi
چکیده

سرمایه فکری و انسانی یکی از پایه­ های اصلی رشد و ترقی کشورها محسوب می ­شود و کمبود چنین سرمایه ­ای در هر کشور فرایند توسعه را با مشکل مواجه می­ سازد. مهاجرت متخصصان و دانشمندان و روند آن به ­صورت مهاجرت نخبگان به­ ویژه مهاجرت پزشکان یکی از معضلاتی است که سیاستگذاری مدیریت علمی بسیاری از کشورهای جهان را به خود مشغول ساخته است. مهاجرت در میان جامعه پزشکان می­ تواند پیامدهای مختلفی را برای ساختار خدمات پزشکی هر کشور داشته باشد که کشور ایران نیز به ­تازگی با مهاجرت نخبگان پزشکی رو­به ­رو شده است. لذا، این مطالعه با هدف تبیین گرایش به مهاجرت به خارج در جامعه پزشکی انجام شد. این مطالعه کیفی- توصیفی با مشارکت 33 نفر از پزشکان و پیرا پزشکانی انجام شد که قصد مهاجرت به خارج از کشور را داشتند یا به ­تازگی به کشوری دیگر مهاجرت کرده‌ و ﺗﻤﺎیﻞ ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖ در ﻣﻄﺎﻟﻌــﻪ را داﺷــﺘﻪاند. از نمونه ­گیری هدفمند و نظری طی مصاحبه نیمه­ ساختارمند در گردآوری داده ­ها بهره گرفته شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل محتوای استقرایی عرفی و کدگذاری با نرم افزار Atlas.ti8 انجام شد. برای تبیین گرایش به مهاجرت، یافته‌های کیفی نشان داد که کدهای مصاحبه‌ها از دو طبقه اصلی جاذبه‌های مقصد و دافعه‌های مبدأ تشکیل شده‌اند. تحلیل داده­ها به استخراج دو طبقه اصلی شامل دافعه‌های مبدأ با 5 زیرمقوله عوامل اقتصادی-شغلی، عوامل فرهنگی-اجتماعی، عوامل سیاسی-مذهبی، عوامل آموزشی و تحصیلی و عوامل شخصی و نیز جاذبه‌های مقصد با 5 زیرمقوله قانونمندی و روابط، احساس امنیت، امکانات رفاهی و مادی، فرصت‌های آموزشی و فرصت‌های شغلی منجر شد. نتایج حاکی از آن بود که پزشکان و پیراپزشکان به ­دلیل مسائل دافعه در کشور و جاذبه‌های زیاد در کشور مقصد به مهاجرت گرایش پیدا کرده‌اند. از سیاستگذاران حوزه سلامت و پزشکی انتظار می ­رود تا برای پیشگیری و مدیریت روند مهاجرت نیروهای متخصص پزشکی، برنامه ­ها و قوانینی شفاف را درخصوص مدیریت و رفع موانع ماندگاری جامعه پزشکی و تقویت جاذبه­ ها تدوین کنند.