فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نظریه فهم اجتماعی از نص برای اولین توسط محمدجواد مغنیه در کتاب فقه امام صادق(ع) به عنوان یک رویکرد نوین در استنباط از ادله فقهی مطرح شد و شهید آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر با صورت‌بندی متقن از آن، این رویکرد را نقطه عطف تاریخ فقه قلمداد کرد. موضوع تحلیل‌گفتمان نیز بررسی هرگونه پدیده نشانه‌شناختی اعم از متن، گفتار، رویدادهای ارتباطی و... است. مهم‌ترین جغرافیای مشترک تحلیل‌گفتمان و نظریه فهم اجتماعی از نص را می‌توان حوزه «زبان» دانست. چراکه به تعبیر زبان شناسان معانی در ذهن وجود مستقلی ندارند، بلکه معنا در زبان است و باید برای دستیابی به معنا ساختار زبان را فهمید. در فهم اجتماعی از نص نیز به این نکته اشاره می‌شود که ظهور کلام با دلالت لفظی وضعی کامل نمی‌شود مگر هنگامی که دلالت‌های اجتماعی کلام یعنی ارتکازات عقلایی‌ای که در بستر آن متن صادر شده است ملاحظه شود و در ترکیب دلالت وضعی و اجتماعی به یک مدلولی نهایی نائل آید. در این مقاله با رویکرد میان رشتگی و با روش توصیفی و تطبیقی فهم اجتماعی از نص از منظر آیت الله سیدمحمدباقر صدر با روش تحلیل‌گفتمان از منظر فوکو، ون دایک، فرکلاف و مورد کاوش قرار می‌گیرد و سپس جایگاه استفاده از روش تحلیل‌گفتمان و توسعه ابزار استنباط را در مصادیق فقهی مطمح نظر قرار داده می‌شود.