زیستن در تعلیق؛ ترمیم هویت جنسیتی در تقاطع بدن، خانواده و حقوق با مطالعهای بر تراجنسیتیهای اصفهان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعهشناسی نظریـفرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22035/isih.2025.5515.5134چکیده
این مقاله به تحلیل تجربههای تراجنسیتیهای ساکن اصفهان میپردازد و نشان میدهد که بازتطبیق جنسیت نه یک فرایند خطی و کامل، بلکه وضعیتی ناتمام و تعلیقی است که در تقاطع نهادهای خانواده، دین، نظم حقوقی و پزشکی هرآینه در حال ساختهشدن است. یافتهها مبتنی بر بیش از هشتاد ساعت مصاحبهٔ عمیق با پانزده فرد تراجنسیتی و اتنوگرافی مشارکتی در گروهدرمانیها، اردوهای جمعی و موقعیتهای روزمره است که در تعامل با دیدگاههای متخصصان حقوقیـروانشناختی تحلیل شده تا زمینهٔ نهادی این تجارب روشن شود. روش تحقیق، ترکیبی از تحلیل مضمون و تحلیل روایت است؛ بهگونهای که مضامین پایه از دل روایتها استخراج و در لایهٔ مفهومی در پیوند با جامعهشناسی حقوق، روانشناسی اجتماعی و مطالعات جنسیت بازخوانی و در رویکردی بازاندیشانه در تعامل چندینماهه با میدان تحقیق تدقیق شده است. مطالعه نشان میدهد که «تعلیق» بیش از آنکه به معنای نداشتن هویت باشد، به وضعیت نهادیـاجتماعی اشاره دارد که در آن فرد برای بازشناسی هویت تثبیتشدهٔ خود ناگزیر از عبور از فرایندهای پرتناقض است. لذا به نظر میرسد که تجربهٔ بازتطبیق در اصفهان، هم تحتتأثیر زمینهٔ فرهنگیـاجتماعی خاص این شهر بوده و هم بخشی از گفتمان ملی پزشکی–قضایی آن محسوب میشود. این مقاله، با ایجاد پیوندی میانرشتهای میان تحلیلهای فوکویی از قدرتـدانش و رویکرد تفسیری مید از «خود» در تعامل، پروژهٔ نظری پژوهشگرانی چون افسانه نجمآبادی را توسعه داده و نشان میدهد که چگونه سوژههای تراجنسیتی از طریق «سیاستهای کوچک بقا» و تدبیرهای روزمره، عاملیت خود را در تقاطع این ساختارهای کنترلگر بازمییابند و هویت خود را به صورت مداوم بازسازی میکنند.