کنترل بازداری به‌عنوان پیش‌بین توانایی تصویرسازی ذهنی در ورزشکاران: کاربردهایی برای آموزش شناختی در ورزش

نویسندگان

1 گروه رفتار حرکتی، دانشکده تربیت ‌بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

2 گروه رفتار حرکتی، دانشکده تربیت ‌بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

3 گروه رفتار حرکتی، دانشکده تربیت ‌بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

doi
10.48308/mbsp.2026.242477.1317
چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی ارتباط بین مؤلفه‌های کارکردهای اجرایی و توانایی تصویرسازی ذهنی و نیز پیش‌بینی تصویرسازی ذهنی بر اساس مؤلفه‌های کارکردهای اجرایی در دانشجویان ورزشکار و غیرورزشکار انجام شد. روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه اجرا توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانشجویان دانشگاه شهید رجایی بود که از میان آن‌ها ۸۹ نفر (۴۵ ورزشکار و ۴۴ غیرورزشکار) به‌صورت در دسترس انتخاب شدند. برای سنجش کارکردهای اجرایی از پرسش‌نامه توانایی‌های شناختی نجاتی و برای ارزیابی تصویرسازی ذهنی از پرسش‌نامه تصویرسازی حرکتی–۳ استفاده شد. داده‌ها با آزمون همبستگی اسپیرمن، پیرسون و رگرسیون خطی در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ و در سطح معناداری ۰۵/۰ تحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد ورزشکاران در مؤلفه‌های کارکردهای اجرایی و تصویرسازی ذهنی میانگین بالاتری نسبت به غیرورزشکاران دارند. همچنین، در ورزشکاران بین تصویرسازی ذهنی و کنترل مهاری(p=0.008) ، تصمیم‌گیری (p=0.013) و برنامه‌ریزی (p=0.006) رابطه مثبت و معناداری وجود داشت، در حالی‌که در غیرورزشکاران چنین رابطه‌ای مشاهده نشد. تحلیل رگرسیون خطی نیز نشان داد کنترل مهاری به‌طور معناداری تصویرسازی ذهنی را پیش‌بینی می‌کند و حدود ۸/۱۷ درصد از واریانس آن را تبیین می‌کند (p≤0.05).نتیجه گیری: یافته‌ها بیانگر آن است که فعالیت ورزشی موجب تقویت فرایندهای شناختی، به‌ویژه در حوزه کنترل مهاری، برنامه‌ریزی و تصویرسازی ذهنی می‌شود. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود برنامه‌های ورزشی همراه با تمرین‌های شناختی در آموزش دانشجویان گنجانده شود تا عملکرد ذهنی و ورزشی آنان بهبود یابد.