فراسوی پارادایم زیستپزشکی؛ خوانش پدیدارشناختی تجربهزیسته ابتلا به سندروم روده حساس
نویسندگان
1 دانشیار جامعهشناسی گروه جامعهشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد مطالعات جوانان، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
doi
10.22035/isih.2025.5287.5016چکیده
سندروم روده حساس بهعنوان بیماری روانتنی واجد منشاء روحیروانی و همزمان، متضمن نمودهای گوناگون در دستگاه گوارش است. بهموجب نظریهها و مطالعات تجربی در جامعهشناسی بیماریهای روانی، زمینههای مرتبط با عارضه سندروم روده حساس از مطلقِ قلمرو بالینی و روانپزشکی درمیگذرند و متقابلاً، بیماری با متغیرهای جامعهشناختی و روانشناختی اجتماعی در سطوح میانه و کلان واقعیت اجتماعی پیوند وثیق پیدا میکند. وجوه زندگینامهای مبتلایان و رویدادهای تجربهشده از سوی آنان در جریان زندگی روزمره، مناسبات زناشویی و شغلی از تسهیلگرهای مهمِ ابتلا به بیماری هستند. هدف مطالعه کشف مضامین مرتبط با تجربهزیسته بیماری سندروم روده حساس در میان 44 نفر از زنان و مردان 19-45 سال مراجعهکننده به کلینکهای گوارش واقع در شهر تهران است. گردآوری دادهها با استفاده از تکنیک مصاحبه عمیق و نیمهساختاریافته و دادهکاوی بر پایه روش کلایزی – ذیل پدیدارشناسی توصیفی – انجام گرفته است. «زمینههای زیستشده پیشابیماری»، «ستوه جسمانی پایدار»، «پیچیدگی تشخیص و سختی تسکین»، «محدودیتهای اجتماعی و ارتباطی تثبیتشده» و «دشواریهای روانشناختی پیرو بیماری» مضامین نهایی پنجگانه مرتبط با وجوه چندگانه تجربهزیسته بیماری سندروم روده حساس در میان آگاهیدهندگان مطالعه هستند. مضامین یادشده برساختههای دست دومی هستند که در قالب کدگذاری دادهها، خوانش چندباره دادهها، حرکت از عرصه امر انضمامی به ساحت امر انتزاعی و جرحوتعدیلهای بعدی مضامین تجرید شدهاند. نقد رویارویی پزشکیشده با بیماری، تقلیل حداکثری ابعاد بیماری به وجوه عینی و جسمانیِ مؤکد در مناسبات زیستپزشکی و متقابلاً، تغافل از مضیقههای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادیِ فراگیر در «جامعه مضطرب» از مهمترین محورهای سازنده نتیجهگیری مقاله هستند.
