نقش ارزشهای ملی در قدرت نرم و امنیت ملی ایران)مطالعه موردی: رقابت ژئوپلیتیک ایران و ترکیه(
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روابط بینالملل،گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 استاد روابط بینالملل،گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
3 دانشجوی دکتری مطالعات منطقهای، گروه روابط بینالملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22034/igq.2025.512008.2024چکیده
در منظومه پیچیده روابط بینالملل، قدرت نرم بهعنوان یکی از شاخههای مهم مفهوم قدرت، بهمثابه مؤلفهای تعیینکننده در تعمیق نفوذ راهبردی، ژئوپلیتیک و تأمین امنیت ملی کشورها از اهمیت ویژهای برخوردار است. این مقاله با تمرکز بر ارزشهای ملی بهعنوان متغیر مستقل محوری، به واکاوی نقش این ارزشها در تقویت قدرت نرم و در نتیجه، ارتقای امنیت ملی ایران میپردازد. پژوهش حاضر، این نقش را در چارچوب رقابت ژئوپلیتیک ایران با ترکیه بهعنوان یک مطالعه موردی بررسی میکند. با توجه به سرمایهگذاری گسترده و فعال آنکارا در عرصه قدرت نرم، پرسش اصلی این است که استفاده ایران از مؤلفةهای ملیِ قدرت نرم خود از جمله زبان و ادبیات فارسی و میراث تاریخی و تمدنی، بهعنوان بخشی از منابع راهبردی غیرمادی برای تولید و قدرت نرم، چه تأثیری بر امنیت ملی ایران و بهویژه در رقابتهای ژئوپلیتیک آن با ترکیه خواهد داشت؟ فرضیه مورد سنجش به این شرح است که استفاده هوشمندانه از این سرمایههای هویتی، نه تنها میتواند جایگاه رقابتی و موازنهای ایران را در عرصه فرهنگی و تمدنی در مناطق حیاتی مانند قفقاز و آسیای مرکزی ارتقا بخشد، بلکه میتواند از طریق ایجاد جذابیت و مشروعیت، به افزایش نفوذ ژئوپلیتیکی و تحکیم پایههای امنیت ملی در برابر رقبای منطقهای مانند ترکیه منجر شود. این تحقیق با اتخاذ روشی تحلیلی-تبیینی و با استفاده از منابع کتابخانهای و اسنادی انجام شده است. یافتههای آن میتواند چارچوبی مفهومی برای تدوین راهبردهای هوشمندانهتر در سیاست خارجی و دیپلماسی فرهنگی ایران در رقابت با بازیگران منطقهای فراهم آورد.