فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده      به منظور شناسایی لگوم علوفه‌ای مناسب برای کشت در سال‌های آیش مناطق دیم، آزمایشی به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تیمار و سه تکرار در ایستگاه تحقیقاتی تیکمه‌داش مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان‌شرقی در سال‌های 1390 و 1391 اجرا شد. چهار نوع لگوم علوفه‌ای شامل ماشک گل‌خوشه‌ای (Vicia villosa L.)، نخود علوفه‌ای (Pisum arvense L.)، ماشک پانونیکا (Vicia pannonica L.) و خلّر (Lathyrus sativus L.) از نظر صفات کمّی و همچنین کیفیت علوفه مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد ماشک گل‌خوشه‌ای بیشترین مقدار علوفه تر و خشک (4686 و 1589 کیلوگرم در هکتار) را تولید کرد و کمترین میزان تولید علوفه تر و خشک (2319 و 862 کیلوگرم در هکتار) متعلق به نخود علوفه‌ای بود. در واکنش به افزایش میزان بارندگی در سال دوم، عملکرد علوفه تر و خشک ماشک گل‌خوشه‌ای نسبت به سایر لگوم‌ها بیشتر (به ترتیب 65 و 46 درصد) افزایش داشت. همچنین بررسی شاخص‌های کیفی علوفه نشان داد که خلّر (34/19 درصد) و ماشک گل‌خوشه‌ای (20/16درصد) بیشترین درصد پروتئین خام علوفه را دارا هستند. بیشترین درصد قابلیت هضم ماده خشک (99/70 درصد) و خاکستر (57/11 درصد) علوفه متعلق به گونه خلّر بود. بیشترین عملکرد پروتئین به صورت علوفه تر و خشک برای گونه‌های ماشک گل‌خوشه‌ای (9/460 و 9/161 کیلوگرم در هکتار) و خلّر (4/430 و 1/166 کیلوگرم در هکتار) برآورد شد. زیاد بودن درصد پروتئین در خلّر (34/19درصد) موجب شد تا عملکرد پروتئین به صورت علوفه تر و خشک در آن گونه به اندازه ماشک گل‌خوشه‌ای باشد. با در نظر گرفتن کیفیت علوفه علاوه بر میزان تولید کمّی، گونه‌های خلّر و ماشک گل‌خوشه‌ای برای کشت در تناوب غلات و در سال‌های آیش در شرایط دیم منطقه آذربایجان پیشنهاد می‌شوند.