نقش چالشهای ژئوپلیتیکی بهرهبرداری از منابع مشترک نفت و گاز بر توسعه اقتصادی ایران (مطالعه موردی: میادین مشترک انرژی ایران و عراق)
نویسندگان
1 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، شهر ری، تهران، ایران.
2 استادیارگروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یادگار امام خمینی (ره)، شهر ری، تهران، ایران.
doi
10.22034/igq.2025.487803.1989چکیده
همواره ایران و عراق به عنوان دو بازیگر کلیدی در ژئوپلیتیک انرژی خاورمیانه، با چالشهای سیاسی، نظامی و اقتصادی متعددی مواجه هستند. موقعیت استراتژیک ایران در خلیجفارس و ارتباط آن با بازارهای بزرگ مصرف انرژی، ضرورت بررسی بهرهبرداری بهینه از میادین مشترک نفت و گاز را افزایش میدهد. با وجود این مزیتها، دولتمردان ایران نتوانستهاند بهطور مؤثر از این ویژگیها بهرهبرداری کنند و چالشهای بهرهبرداری از میادین مشترک انرژی میتواند بر جنبه های مختلف توسعه اقتصادی تاثیرگذار باشد. در این راستا مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و کاربردی، نقش چالشهای ژئوپلیتیکی بهرهبرداری از منابع مشترک نفت و گاز بر توسعه اقتصادی ایران را مورد مطالعه قرار میدهد. جامعه آماری پژوهش از کلیه کارشناسان و اساتید ژئوپلیتیک تشکیل شده که حجم نمونه آن تعداد 44 نفر تخمین زده شد. در راستای تحلیل یافتهها نیز از آزمونهای میانگین در نرمافزارSPSS و از مدل تصمیمگیری چندشاخصه(تاپسیس) در نرمافزار MATLAB استفاده گردید. پرسش اصلی پژوهش حاضر این مساله است که چالشهای ژئوپلیتیکی در راستای استفاده از منابع مشترک نفتی چه اثراتی بر توسعه اقتصادی ایران دارد؟ نتایج نشان میدهد که چالشهای اقتصادی، عوامل داخلی و چالشهای نفوذ قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای در حوزه انرژی مهمترین چالشهای ژئوپلیتیکی میادین مشترک نفت و گاز ایران و عراق هستند و چالشهای توسعه میادین مشترک انرژی بر مولفهه ای حکمروایی سیاسی، کاهش رشد اشتغال، کاهش توسعه اجتماعی و مولفههای رفاه عمومی اثرگذار است.