شناسایی مؤلفههای امنیت مردمپایه در عراق (مطالعه موردی حشدالشعبی)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مطالعات منطقهای، دانشگاه جامع امام حسین(علیهالسلام)، تهران، ایران
2 نویسنده مسئول: استادیار، پژوهشکده مطالعات بین الملل، دانشگاه جامع امام حسین(علیهالسلام)، تهران، ایران
3 استادیار، پژوهشکده مطالعات بین الملل، دانشگاه جامع امام حسین(علیهالسلام)، تهران، ایران
doi
چکیده
حشدالشعبی عراق یکی از نهادهایی است که با الهامگرفتن از سازمان بسیج ایران، در یک مقطع تاریخی حساس به فرمان مرجعیت عالی عراق و برای مقابله با تهدید سخت داعش تأسیس شده است. حشدالشعبی نهادی است که واجد ابعاد دوگانه و مؤلفههای ششگانه امنیت مردمپایه میباشد. این نهاد علاوهبر اینکه مردم را بهعنوان کارگزاران دفع تهدید و تولید امنیت به میدان آورده است، موضوع و مرجع امنیت را نیز متناسب با خواست و اراده مردم عراق تعریف کرده است. همچنین توانسته است بهطور مؤثری با تهدید داعش مقابله نموده و کارویژههای خود را در دفاع از اماکن مقدسه، مردم و حاکمیت عراق بهخوبی به انجام برساند. این مقاله با استفاده از روش کتابخانهای برای گردآوری دادهها و روش توصیفی ـ تحلیلی برای تحلیل یافتهها، ابتدا ابعاد و مؤلفههای «امنیت مردمپایه» را احصا نموده و در ادامه، وضعیت حشدالشعبی را در انطباق یا عدم انطباق با این ابعاد و مؤلفهها بررسی کرده است. در رویکرد امنیت مردمپایه، مردم محور امنیت محسوب میشوند بهگونهای که مردم هم بهرهبردار (مرجع) امنیت هستند و هم کارگزار تأمین امنیت. امنیت مردمپایه ارتباط وثیقی با سرمایه اجتماعی و هویت دارد. یافتههای مقاله نشان میدهد که در امنیت مردمپایه، مردم به اصلیترین کارگزاران تولید امنیت تبدیل میشوند و دستگاههای امنیتی دولتی میتوانند با استفاده از این ظرفیت عظیم، ضمن به حداقل رساندن تهدیدات، امنیت را در سطح مطلوبی برقرار کنند. امنیت مردمپایه دو بعد «سرمایه اجتماعی» و «هویت اجتماعی» دارد. بعد سرمایه اجتماعی چهار مؤلفه «هنجارها و ارزشها»، «شبکهها»، «اعتمادپایه» و «مشارکتپایه» است. همچنین بعد هویت اجتماعی نیز دو مؤلفه «هویتپایه» و «غیریتپایه» دارد.
