فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاهراه کهن خشکی که در پایان قرون جدید نام «ابریشم» یافت، میراث­دار بیش از دو هزاره نقش­آفرینی­ میان کانون‌های مهم تمدنی در جهان است. چنین کارکردی در آغاز قرون جدید به تدریج دگرگون شد، و به تبع آن سرزمین‌هایی که قرن‌ها شکوه خود را در گرو آن می­دیدند نیز متناسب با جغرافیای خود در شرایط جدیدی قرار گرفتند. آنچه تغییرات جاده­ا­ی را در ژئوپلیتیک آسیای مرکزی به مساله­ای برای پژوهش مبدل ساخته، علاوه بر موقعیت متفاوت این سرزمین به عنوان نقطة کانونی و محصور در خشکی جاده ابریشم، اختلاف‌نظر پژوهشگران در خصوص «افول­» و «­تداوم شکوه» جاده و به تبع آن آسیای مرکزی است؛ در نوشتار حاضر با ورود به این چالش علمی، با اتخاذ روش تحقیقی کیفی، و بهره­گیری از رویکرد تحلیل تاریخی به شیوة گردآوری داده­ها از اسناد تاریخی، برای فهم سرنوشت جاده ابریشم و آسیای مرکزی در قرون جدید این مساله را مورد تأمل قرار خواهیم داد که عوامل موثر بر تغییر ماهیت جاده خشکی ابریشم در آسیای مرکزی چه بوده است؟ پاسخ آغازین ما این است که « ظهور قدرت‌ها در درون اوراسیا و در سطح فراقاره­ای، موجب شکل­گیری مسیرهای جدید تبادلی، تحول در هژمونی‌های سیاسی و فرهنگی و در نهایت تغییر ماهیت جاده ابریشم و آسیای مرکزی گردید». در حاصل مطالعه به این نکته دست یافتیم که تغییرات فوق گرچه فرصت‌های جدید اقتصادی و فرهنگی در اختیار آسیای مرکزی گذاشت اما همگام با رخدادهای داخلی، نفوذ روزافزون روسیه را تشدید نمود و در نهایت غلبة نظامی آن را رقم زد.