بررسی تطبیقی الگوی مشروعیت و اعمال قدرت در نظام قاجاری، پهلوی و جمهوری اسلامی
نویسندگان
1 نویسنده مسئول: استادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه مطالعات منطقهای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران
3 دانشجو دکتری جامعهشناسی سیاسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
الگوی مشروعیت، دربردارنده دلایل و استدلالهایی است که یک نظام سیاسی با استناد با آنها موجودیت، تداوم و لزوم اطاعت از خود را نزد اتباع و شهروندان خود توجیه میکند. مقاله حاضر تلاش میکند با مراجعه به منابع، متون و اسناد مرتبط و با استفاده از روش تحلیلی- مقایسهای با رویکرد تطبیقی- تاریخی، به مطالعه الگوی مشروعیت در سه نظام سیاسی تجربهشده در ایران معاصر پرداخته و به این سؤال اصلی پاسخ دهد که مؤلفههای مشروعیت در نظام قاجاری، پهلوی و نظام جمهوری اسلامی ایران کدامند؟ و وجوه اشتراک و افتراق مؤلفههای مشروعیت در این سه نظام سیاسی در چیست؟یافتههای مقاله نشان میدهد که الگوی مشروعیت در این نظامها برمبنای تلفیقی از منابع مشروعیتساز استوار شده است؛ لذا باید بر سرشت ترکیبی، چندبعدی و «منشوری» الگوی مشروعیت هرسه نظام سیاسی تأکید شود؛ اما تمایز مبنایی و اصلی در نقطه تأکید و تمرکز هر کدام از آنها بوده است. هسته اصلی الگوی مشروعیت و قدرت در نظام قاجاری بر مبادی اندیشه سنتی سلطنت پدرسالارانه و استبدادی استوار بوده است. در نظام سلطنتی پهلوی تأکید اصلی بر ترکیبی از اندیشه سلطنت پدرسالارانه و ناسیونالیسم باستانگرایانه بوده است. در جمهوری اسلامی نیز بهعنوان نظامی برآمده از انقلابی مردمی و مبتنیبر آرمانهای اسلامی، ابتنای اصلی مشروعیت نظام بر مبادی دینی و مردمسالارانه است.
