تبیین مؤلفه‌های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در تسریع توسعه شهری (مطالعه موردی: مناطق جدید شهر ارومیه)

نویسندگان

1 گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

2 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

3 دانشجوی دکتری طراحی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

4 دانشیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران

doi
10.22034/jgeoq.2026.580548.4432
چکیده

توسعه مناطق جدید شهری نیازمند رویکردهایی نوین برای تسریع رشد و ارتقای کیفیت زندگی است. این پژوهش باهدف تبیین مؤلفه‌های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در توسعه مناطق جدید ارومیه انجام‌شده است. هدف اصلی این پژوهش تبیین مؤلفه‌های طراحی شهری محرک و تأثیر آن در تسریع توسعه شهری بامطالعه موردی مناطق جدید شهر ارومیه است. این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی تحلیلی با رویکرد کیفی است. جامعه آماری شامل مدیران، متخصصان و مسئولان شهری ارومیه بود که با استفاده از روش گلوله برفی و دلفی، ۲۵ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. گردآوری داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته در بازه زمانی مهر تا دی 1404 انجام شد و تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روش نظریه دانه‌بنیاد و نرم‌افزار مکس کیودا در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد که طراحی شهری محرک در مناطق جدید ارومیه بر ۶ بعد کالبدی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، زیست‌محیطی و فناوری استوار است که درمجموع ۳۲۸ کدباز، ۴۷ مقوله فرعی و ۱۲ مقوله اصلی شناسایی شد. نتایج حاصل از مدل پارادایمی بیانگر آن است که «دسترسی و نفوذپذیری»، «تنوع عملکردی» و «فضاهای عمومی اجتماعی» به‌عنوان مهم‌ترین راهبردهای طراحی، نقش کلیدی در تسریع توسعه و جذب ساکنان ایفا می‌کنند. همچنین، شرایط اقتصادی نامساعد و ضعف مدیریت شهری به‌عنوان مهم‌ترین موانع شناخته شدند که غلبه بر آن‌ها از طریق جلب مشارکت شهروندی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، منجر به پایداری شهری و بهبود کیفیت زندگی می‌شود.