فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف تحلیل نظام فضایی معماری بازارهای سنتی ایران و استخراج الگوهای طراحی قابل بهره‌برداری برای مراکز تجاری معاصر در فضای جغرافیایی ایران انجام شده است و بازار سنتی تبریز به‌عنوان نمونه موردی اصلی انتخاب گردید. روش تحقیق از نظر ماهیت کاربردی از نظر رویکرد، کمی–تحلیلی مبتنی بر تلفیق تحلیل نحو فضا سنجش ادراکی کاربران است. داده‌های فضایی با نرم‌افزار دپث‌مپ و شاخص‌های هم‌پیوندی، انتخاب مسیر و عمق فضایی تحلیل شد و داده‌های ادراکی از طریق پرسشنامه در میان ۱۸۰ نفر از کاربران گردآوری گردید. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ تأیید و تحلیل‌ها با آمار توصیفی، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه انجام شد. نتایج نحو فضا نشان داد که راسته‌های اصلی بازار از هم‌پیوندی و انتخاب مسیر بالایی برخوردارند فضاهای عمیق‌تر الگوی آرام‌تر و تخصصی‌تری از فعالیت را شکل می‌دهند. یافته‌های همبستگی حاکی از رابطه مثبت معنادار تمامی متغیرها با کیفیت فضایی است و قوی‌ترین رابطه با اجتماع‌پذیری مشاهده شد. مدل رگرسیون نیز نشان داد که اجتماع‌پذیری و راحتی و تصویر ذهنی بیشترین سهم را در تبیین کیفیت فضایی دارند. جمع‌بندی نتایج بیانگر آن است که موفقیت فضایی بازار تبریز حاصل پیوند مستقیم میان منطق شبکه‌ای فضا، تنوع فعالیت‌ها و ظرفیت بالای تعامل اجتماعی است. بر این اساس، اصولی نظیر شبکه حرکتی چندمسیره، توزیع متوازن حرکت، سلسله‌مراتب فضایی، گره‌های مکث اجتماعی، خوانایی فضایی و پیوند فعال با بافت شهری به‌عنوان مهم‌ترین الگوهای قابل ترجمه برای طراحی مراکز تجاری معاصر استخراج شد. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی علمی برای بازاندیشی در سیاست‌ها و شیوه‌های طراحی فضاهای تجاری می‌سازد.