چالش‌های سیاستگذاری امنیتی خاورمیانه در عصر بحران‌های ژئوپلیتیک

نویسندگان

1 استاد ممتاز دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22034/igq.2024.446902.1845
چکیده

بحران‌های ژئوپلیتیکی تابعی از معادلة رقابت سیاسی بازیگران نوظهور و تغییر در موازنة قدرت می‌باشد. خاورمیانه در زمرة مناطقی محسوب می‌شود که اولاً دچار چالش‌های سیاستگذاری امنیتی بوده، ثانیاً با نشانه‌هایی از بحران‌های تصاعدیابنده ژئوپلیتیکی روبه‌رو گردیده و نکتة سوم آنکه در گذر زمان زمینه برای ظهور نخبگان رایکال نیز به‌وجود آمده است. هر یک از مولفه‌های یادشده را می‌توان در زمرة چالش‌های اصلی سیاستگذاری امنیت منطقه‌ای در خاورمیانه دانست. ساخت اجتماعی و الگوی کنش نخبگان نقش موثری در روند سیاستگذاری دارد. هر گونه سیاستگذاری راهبردی و امنیت منطقه‌ای ماهیت زمینه‌ای داشته و تابعی از شکل‌بندی‌های ساختار محیطی و الگوی کنش کارگزاران می‌باشد. سیاستگذاری امنیت منطقه‌ای خاورمیانه به این دلیل با چالش‌های پایان‌ناپذیر روبرو می‌باشد که اولاً دارای محیط آشوب‌زده بوده، ثانیاً بر اساس نشانه‌هایی از کنش رادیکال کارگزاران قرار دارد و نکته سوم آنکه تحت تاثیر مداخله قدرت‌های بزرگ و ائتلاف منطقه‌ای آنان می‌باشد. این مقاله با ماهیت بنیادی و با بهره‌گیری از رهیافت هویت و ساختار باری بوزان با استفاده از روش‌شناسی تحلیل داده‌ها و تحلیل محتوی داده های در دسترس در پی پاسخ به این سوال می باشد: «سیاستگذاری امنیت منطقه‌ای خاورمیانه برای ثبات و موازنه دارای چه نشانه‌هایی بوده و چه عواملی منجر به تداوم بحران‌های منطقه‌ای خاورمیانه گردیده است؟» نتایج نشان می دهد که درک واقعیت‌های محیط منطقه‌ای خاورمیانه بر اساس الگوی کنش کارگزاران حاصل می‌شود.  سیاستگذاری امنیتی در محیط آشوب‌زده ماهیت تاکتیکی خواهد داشت. معادله قدرت و بحران‌های منطقه‌ای را باید به‌عنوان چالش پایان‌‌ناپذیر سیاست‌های امنیتی  در خاورمیانه دانست.