تحلیل روندهای تحقیقاتی در بازیابی تصاویر با استفاده از هستی‏‌شناسی

نویسندگان

1 گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‏شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‌‏شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

3 گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‌‏شناسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

4 گروه پژوهشی سیستم‌‏های اطلاعاتی موسسه ایرانداک.، تهران، ایران

doi
10.22054/jks.2025.85862.1718
چکیده

با توجه به افزایش تصاویر دیجیتالی و دسترسی آسان به دوربین‏‌های دیجیتال، پردازش و بازیابی تصویر به یکی از مهم‏ترین زمینه‏‌های تحقیقاتی تبدیل شده است. ازاین‏‌رو هدف این مقاله بررسی روند تحقیقاتی در بازیابی تصاویر با استفاده از هستی‌‏شناسی است. جامعه آماری این پژوهش تمامی پژوهش‏‌هایی است که تا پایان سال 2024 در پایگاه اسکوپوس نمایه شده است که تعداد آن‏ها 716 اثر است. برای تحلیل داده‏ها از نرم‌‏افزار اکسل، گفی، بیب اکسل، اس پی اس اس و برای ترسیم نمودار از نرم‏افزار ووس ویور، اکسل و اس پی اس اس استفاده شد. نتایج نشان داد کلیدواژه بازیابی تصاویر با فراوانی 572 در جایگاه اول قرار دارد. تحلیل هم‏‌واژگانی به تشکیل شش خوشه منجر شد. زیرساخت‏‌ها و فناوری‌‏های بنیادین بازیابی تصویر، تکنیک‏‌های معنایی و تحلیل محتوای تصویر، یادگیری ماشین و کاربردهای هوشمند در بازیابی تصویر، وب معنایی و جستجوی مبتنی بر هستی‌‏شناسی، جنبه‌‏های مدیریتی و انسانی در بازیابی اطلاعات، بهبود کیفیت و پردازش پرس‏وجو در بازیابی تصویر. در میان مفاهیم موجود، برخی از آن‏ها بیشترین تعداد استناد را دریافت کرده‏اند: مانند بازیابی تصویر، یادگیری ماشین، بینایی کامپیوتر، یادگیری عمیق، سیستم‌‏های پایگاه داده، کتابخانه‏‌های دیجیتال، اینترنت، ورد نت، هوش مصنوعی، بازیابی اطلاعات. نمودار سلسله مراتبی چهار خوشه موضوعی بازیابی تصویر مبتنی بر معناشناسی، بازیابی هوشمند تصاویر با الگوریتم یادگیری، بازیابی معنایی تصاویر به کمک حاشیه‏‌نویسی، بازیابی هوشمند تصاویر تشکیل شد. نقشه‏های علمی روش مناسبی برای نمایش رشد روزافزون فعالیت‏‌های علمی و سازمان‏دهی ساختار فکری و علمی تشکیل‏‌دهنده‌‏ی یک قلمروی موضوعی است