تعیین اثرگذاری هیدروپلیتیک کشورهای حوضه آبریز کورا- ارس بر امنیت زیستمحیطی ایران با استفاده از روش مکتور
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران.
3 استادیار روابط بینالملل دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران.
4 استادیار جغرافیا و آمایش سرزمین دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
چکیده
رودها در تامین امنیت آب کشورها و فرایند امنیت ثبات و توسعه و به فراخور نقش و کارکردشان در جهتدهی به مناسبات هیدروپلیتیک آنها نقشآفرین هستند و رود ارس طی دو دهه گذشته در کانون توسعه و مناسبات هیدروپلیتیک کشورهای واقع در این حوضه آبریز قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر این پرسش استوار است که مواضع بازیگران کلیدی در مناسبات هیدروپلیتیک کشورهای حوضه آبریز کورا- ارس بر امنیت زیستمحیطی ایران چه بوده است؟ برای این منظور از روش مکتور برای استفاده از مواضع بازیگران و سنجش قدرت آن استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان داد در مناسبات هیدروپلیتیک کشورهای حوضه آبریز کورا- ارس کشورهای ترکیه و ارمنستان بیشترین اثرگذاری و کشورهای ایران اثرپذیری بسیار بالا و آذربایجان اثرگذاری بسیار پایینی نسبت به از کشورهای بالادست حوضه آبریز کورا- ارس دارند. در این میان، ترکیه بازیگر مسلط مناسبات هیدروپلیتیک این حوضه آبریز است. نتایج حاصل گویای آن است رشد جمعیت، صنایع، سدسازیهای بیرویه کشورهای بالادستی، تغییر اقلیم، آلودگی رودخانه، تغییر اقلیم و ناپایداری آن، برداشتهای بیرویه از رودخانه و تغییر الگوی کشاورزی از عوامل محدودکننده آب رودخانهای کورا- ارس و به دنبال آن باعث تنش در این حوضه می شود و از این رو سرانه آبی این حوضه آبریز کاهش پیدا کرده که بر تشدید کمبود آب میافزاید و ادامه این باعث بحران هیدروپلیتیکی که میتواند پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی خود امنیت ملی به ویژه ایران را به مخاطره افکند.
