نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی از منظر منابع فقهی و حقوق ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین_ پیشوا، ورامین، ایران.

2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین_ پیشوا، ورامین، ایران.

3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ورامین_ پیشوا، ورامین، ایران.

doi
10.22034/ejs.2023.415996.1549
چکیده

زمینه و هدف: نظم عمومی و اخلاق حسنه دو مفهوم عام می­ باشند که در حوزه­های مختلف حقوقی از جمله قراردادها و ... دارای آثار مهمی می­ باشند. هدف از پژوهش حاضر بررسی و تبیین مفاهیم، اقسام، مصادیق، کارکردها و آثار نظم عمومی و اخلاق حسنه اقتصادی در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه می­ باشد.   مواد و روش­ ها: این تحقیق از نوع نظری بوده و ‌روش آن به صورت توصیفی تحلیلی می‏باشد و ابزار جمع ‏آوری اطلاعات نیز بصورت کتابخانه‏ ای است.   یافته­ ها: یافته­ های پژوهش حاضر نشان می­دهد که، نظم عمومی اقتصادی و اخلاق حسنه اقتصادی در فضای نظام حقوقی ایران و فقه امامیه منبع اصول و قواعد محسوب می­شوند. در واقع، کارکرد این دو مفهوم، صرفاً یک کارکرد سلبی در جهت «نفی» نیست؛ بلکه این دو مفهوم می­توانند کارکرد ایجابی نیز داشته باشند.   ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانت­داری رعایت شده است. ­­­­­ نتیجه:  نظم عمومیِ اقتصادیِ منبع، با توجه به شاخصه متنی بودن آن، با قانون ـ همان ابزار دولتی ـ تطبیق پیدا می­کند، اما متفاوت از آن است، زیرا از یک سو مفاد همه مواد قانونی، جزء نظم عمومی اقتصادی تلقی نمی­شوند. اخلاق حسنه اقتصادیِ منبع، متنی نیست و همین نکته، کارکرد ایجابی آن را تأثیرگذارتر می­کند؛ منبعی که فراتر از متن، محل ظهور و کشف قواعد و اصول حقوقی است، هم خلأ متنی را جبران می­کند و هم انعطاف ­پذیری نظام حقوقی و خروج آن از تصلب را نتیجه می­دهد.