آسیب‌شناسی کارنامه جمهوری اسلامی ایران در حوزه فرهنگ

نویسندگان

1 عضو هیات علمی دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/rahbord.2025.233283
چکیده

انقلاب اسلامی ایران، نقطۀ عطفی در تاریخ تحولات معاصر کشور به‌شمار می‌آید که نه‌تنها ساختار سیاسی و نظام قدرت را دگرگون ساخت، بلکه در عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی و ارزشی نیز تغییرات بنیادینی پدید آورد. فرهنگ، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی حکمرانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به سیاست‌های توسعه و بازتولید سرمایه اجتماعی ایفا می‌کند. بر اساس رویکرد یونسکو، سیاست‌گذاری فرهنگی در مرکز فرآیند توسعه پایدار کشورها قرار دارد؛ ازاین‌رو ارزیابی اثربخشی سیاست‌های فرهنگی مستلزم نگاهی نظام‌مند، واقع‌بینانه و مبتنی بر داده‌های معتبر است. در این چارچوب، بازخوانی کارنامۀ فرهنگی جمهوری اسلامی ایران طی بیش از چهار دهه پس از پیروزی انقلاب، ضرورتی راهبردی برای شناسایی شکاف‌ها، ناکارآمدی‌ها و چالش‌های ساختاری نظام سیاست‌گذاری فرهنگی به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و بر پایه تحلیل داده‌های اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای، به واکاوی آسیب‌ها و موانع تحقق اهداف فرهنگی انقلاب اسلامی می‌پردازد. نتایج مطالعه بیانگر آن است که عدم انسجام نهادی، ضعف نظام ارزیابی عملکرد فرهنگی، و غلبۀ نگاه سیاسی بر تصمیمات فرهنگی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که پویایی فرهنگی و کارآمدی سیاست‌گذاری را با محدودیت مواجه ساخته است. این تحقیق تلاش دارد با نگاهی اصلاح‌گرایانه، زمینه‌ای برای بازاندیشی در الگوهای حکمرانی فرهنگی و تبدیل تهدیدها به فرصت‌های پیش‌برنده فراهم آورد.