واکاوی قابلیت تبدیل تهدید به فرصت به مثابه قابلیت راهبردی در محیطهای باپا: مطالعه موردی تحریمهای ایران
نویسندگان
1 استادیار دانشکده مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
doi
10.22034/rahbord.2025.547298.1859چکیده
محیطهای بیثبات، آشفته، پیچیده و مبهم (باپا)، چارچوبی کلیدی برای تحلیل شرایط پویای کسبوکار در جهان معاصر فراهم می کند. تحریمهای اقتصادی غرب علیه ایران به عنوان یک تهدید راهبردی چندبعدی، نمونهای برجسته از این محیط هاست که اقتصاد کشور را با چالشهای عمیق مواجه کرده است. این پژوهش کیفی با رویکرد مطالعه موردی، چارچوبی یکپارچه برای تبدیل تهدید تحریم ها به فرصت های راهبردی در محیط باپا ارائه می دهد. این نوآوری نظری، شکاف موجود در ادبیات مدیریت راهبردی را پر می کند که عمدتا بر اثرات منفی تحریم ها متمرکز بوده و کمتر به فرآیندهای نظام مند تبدیل تهدید به فرصت پرداخته است. داده ها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با 16 خبره (مدیران ارشد، سیاستگذاران و اساتید دانشگاه) و تحلیل اسناد معتبر گردآوری و با روش تحلیل مضمون بررسی شدند. یافتهها سه مضمون اصلی را شناسایی کردند: ساز و کارهای درونسازمانی (نوآوری فناورانه، چابکی راهبردی، توسعه برند داخلی)، ساز و کارهای برونسازمانی (دیپلماسی اقتصادی، تقویت همکاریهای منطقهای) و عوامل زمینهای (تقویت سرمایه انسانی متخصص و توسعه اکوسیستم نوآوری). این مطالعه نشان می دهد که تحریمهای اقتصادی با وجود چالشها، می توانند از طریق فعال سازی این ساز و کارها، به خوداتکایی، تابآوری و مزیت رقابتی منجر شود. چارچوب پیشنهادی با مطالعات جهانی بنت و لموین (2014) و تیس (2012) همسو است و راهنمایی عملی برای سیاستگذاران و مدیران در مدیریت راهبردی محیطهای پویا ارائه می دهد و قابلیت تعمیم به سایر کشورهای تحت تحریم را دارد.