واکاویِ ابعاد شهروند بیوفیلیک و ارزیابی آن در جامعه شهری؛ پیش-درآمدی بر برنامهریزی شهری طبیعتمحور (موردمطالعه: شهر خواف)
نویسندگان
1 گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.
2 گروه جغرافیا، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران
3 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
doi
10.22059/jhgr.2023.349515.1008547چکیده
برنامهریزی شهری بیوفیلیک، یکی از راهبردهای مؤثر در بهبود کیفیت زندگی شهری است. اهمیت مشارکت شهروندان در تحققپذیری طرحها موجب شده است تا در انجام این پژوهش به بررسی نقش عوامل پنجگانه (ویژگیهای جمعیتی، رفتار و فعالیتهای بیوفیلیک، نگرش و آگاهی بیوفیلیک، زیرساختها و شرایط بیوفیلیک، سازمانها، نهادها و مؤسسات بیوفیلیک) بر تبیین الگوی شهروند بیوفیلیک پرداخته شود. پژوهش حاضر بهصورت توصیفی - تحلیلی است که اطلاعات موردنیاز از طریق مصاحبه و پرسشنامه جمعآوری و با استفاده از نرمافزار Amos Graphic و روش معادلات ساختاری مورد تحلیل قرار گرفته است. وجه تمایز این پژوهش با مطالعات گذشته، بررسی تأثیرات متقابل ویژگیهای جمعیت، زیرساختها و نگرش شهروندان نسبت به مفهوم شهر بیوفیلیک است. محدوده موردمطالعه، شهر خواف و جامعه آماری تعداد 180 نفر از شهروندان آن شهر است. شهر خواف با دارابودن شرایط اقلیمی گرم و خشک، با مشکل کمبود آب و ازبینرفتن پوشش گیاهی روبرو است. تحلیل پرسشنامهها بیانگر آن بود که شهروندان نسبت به معیارهای شهروند بیوفیلیک بازخورد مطلوبی داشتهاند. توسعه زیرساختهای سبز شهری نظیر پارکها و بوستانها نیز میتواند موجب افزایش تمایل شهروندان به مشارکت در امور شهری شود. از سوی دیگر مشخص شد، مؤلفه «ویژگیهای جمعیتی» نظیر سن، شرایط اقتصادی، میزان تحصیلات و جایگاه اجتماعی بر فعالیتهای بیوفیلیکی و نگرش و آگاهی بیوفیلیکی اثرگذار است؛ مؤلفههای «زیرساختهای بیوفیلیک» و «نهادها و سازمانهای بیوفیلیک» بر دو مؤلفه «فعالیتهای بیوفیلیک» و «آگاهی و نگرش بیوفیلیک» اثرگذار است. در پایان میتوان اذعان داشت که باتوجهبه بازخورد مطلوب شهروندان نسبت به مفهوم شهر بیوفیلیک و ابعاد آن، بهنظر میرسد که در صورت اجرایی شدن چنین برنامهریزی طبیعتمحوری در سطح شهر، میتوان شاهد نمایان شدن اثرات مثبت و زدودن شهر از مشکلات و معضلات ناشی از نبود چنین ایدهای بود.