تحریم‌های فناوری و تأثیر آن بر شکاف دیجیتال: رهیافتی تحلیلی به روابط ایران و اتحادیه اروپا (2010-2024)

نویسندگان

1 استادیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22034/rahbord.2025.539500.1842
چکیده

تحریم‌های فناوری اتحادیه اروپا علیه ایران از سال ۲۰۱۰ آغاز شد و به تدریج گسترش یافت. تحریم‎های ثانویه ایالات متحده اثر این موضوع را دوچندان کرد. این تحریم‌ها شامل محدودیت در صادرات تجهیزات فناوری اطلاعات و ارتباطات، نرم‌افزارهای پیشرفته، فناوری‌های دوگانه و دسترسی به خدمات دیجیتال اروپایی می‌شود. این تحریم‌ها پیامدهای گسترده‌ای بر بخش فناوری ایران، دسترسی شهروندان به فناوری‌های نوین و در نهایت تعمیق شکاف دیجیتال داشته است. این پژوهش با طرح این پرسش که تحریم‌های فناوری اتحادیه اروپا چه تأثیرهای بلندمدتی بر توسعه دیجیتال ایران داشته و این پیامدها چگونه بر ساختار روابط آینده ایران-اروپا تأثیر خواهد گذاشت، به تحلیل این معضل پیچیده می‌پردازد. بر اساس فرضیه اصلی پژوهش، تحریم‌های فناوری اروپا علی‌رغم ایجاد شکاف دیجیتال کوتاه‌مدت، در بلندمدت منجر به تقویت خودکفایی فناورانه ایران، شکل‌گیری شبکه‌های فناوری جایگزین با محوریت شرق، و در نهایت کاهش اهرم فشار اروپا بر ایران خواهد شد. از منظر روشی، این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل تطبیقی-تاریخی و رویکرد مطالعه موردی، بر پایه نظریه وابستگی پیچیده کوهن و نای، مفهوم قدرت ساختاری سوزان استرنج، و مدل جهش فناورانه که نحوه عبور کشورهای در حال توسعه از مراحل توسعه فناوری را تبیین می‌کند؛ استوار شده است. دستاوردهای مورد انتظار شامل شناسایی الگوهای تطبیق ایران با تحریم‌های فناوری، تحلیل تغییرات ساختاری در زنجیره ارزش فناوری منطقه، پیش‌بینی سناریوهای تعامل فناورانه آینده و ارائه راهکارهای سیاستی برای بهینه‌سازی روابط دوجانبه است.