چیستی نظریهپردازی فقهی در حوزه قانونگذاری
نویسندگان
1 استادیار فقه و حقوق اسلامی دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22034/rahbord.2023.383344.1536چکیده
تشریع و تقنین تحت اشراف حاکم اسلامی جلوهی ولایت بر منصب افتا است و نظریهپردازی فقهی نگاه نوین در حوزه قانونگذاری است. منظومههای فقهی، مجموعهای از گزارههای فقهی ، مفاهیم واصول کلی فقهی و سازوارههای هماهنگ از تبیین احکام هستند که نظریات فقهی راتشکیل میدهند. قانونگذاری و تشریع با استناد به ادله نقلی و عقلی نزد فقه مذاهب اسلامی از شئونات ولی امر است. نوشتار حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانهای است. این مقاله در پی آن است که بداند : نظریهپردازی فقهی در حوزه قانونگذاری چگونه است؟ رویکرد و قلمرو نظریهپردازی فقهی در حوزه قانونگذاری کدام است؟ و اهمیت راهبردی دیدگاههای کلان ولی امر در نظریهپردازی فقهی در حوزه قانونگذاری از چه جهت است؟ نظریهپردازی فقهی بر اساس فتاوای ولی امر و فتاوای هماهنگ با آنها سبب انسجام و کارآمدی قوانین و نگاه کلان و اجتماعی و مصلحتاندیشانه بر قضایا شده و نیز مسائل مستحدثه ذیل نظریههای فقهی وارد شده و مانع از تشتت آرا میشود. ژرفاندیشی در نصوص و افزایش قواعد فقهی، نظریات فقهی موثق در قانونگذاری ایجاد میکند. در این پژوهش به تبیین گستره "فقهالتنظیر" مبتنی بر دیدگاه ولی امر در ما لانص فیه و تقابل حکم با نص و تاثیر آن بر قانونگذاری پرداخته شده است. یافتههای تحقیق: نظریه پردازی فقهی تحت حاکمیت ولی امر، رویکرد کلان و راهبردی به فرایند قانونگذاری است. نظریهپردازی فقهی، الگوسازی مناسب در حوزه قانونگذاری مقتبس از شرع با مراعات مصالح و اقتضائات زمان و مکان است.