آینده‌پژوهی بومی (اسلامی ـ ایرانی) و دستاوردهای متصور آن

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

2 استادیار دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران

doi
10.22034/rahbord.2023.379644.1528
چکیده

آینده‏پژوهی دانش شناخت، توصیف، ترسیم و شکل‏دهی به آینده زندگی بشر در ابعاد و زمینه‌های گوناگون است. آینده‏پژوهی دانشی مهم برای آینده هر جامعه‏ است که هم به‌لحاظ نظری و چه به‌لحاظ عملی با ارزش‏ها، معارف، فرهنگ، شرایط و زمینه‌ها و نیازهای هر جامعه عجین‌بوده و طبعاً هر کشوری نگاه بومی و خاص خود را به آینده دارد. به‌همین‌دلیل و با توجه به فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی کشورمان، آینده‏پژوهی اسلامی ـ ایرانی می‏تواند مضمون بومی آینده‏پژوهی در کشور ما را تشکیل دهد. مقاله حاضر پس از بحث درباره آینده‏پژوهی اسلامی و ابعاد آن، چهارده مورد از دستاوردها اصلی آن را در چهار محور علمی، اجتماعی، سیاسی و حقوقی معرفی کرده است. روش پژوهش، استفاده از مطالعه نظام‌مند ادبیات و تحلیل آثار پیشین بوده است. بررسی ما نشان می‌دهد آینده‌پژوهی اسلامی از منظر ذی‏نفعان مختلف (به‏خصوص جامعه، حکومت و دانشمندان) کارکردهای متفاوتی دارد. آینده‌پژوهی اسلامی، از نظر عمومی و برای جامعه به‌منزله راهنمایی برای حرکت به‌سمت تعالی، امید و سعادت دنیوی و اُخروی است. از دید اندیشمندان، منظر دینی می‏تواند افق‏های جدید و راهکارهایی ارائه دهد که کمبودهای نظری و عملی علم را در قبال شناخت و ترسیم آینده جبران نماید. از نظر حاکمیت، آینده‏پژوهی اسلامی می‏تواند به‌عنوان چارچوب واقعی برای پیشرفت و حکمرانی باشد و هم به‌مثابه ابزاری برای توجیه سیاست‏ها و اقدامات به‌کار گرفته شود.