آیندهپژوهی بومی (اسلامی ـ ایرانی) و دستاوردهای متصور آن
نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
2 استادیار دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران
doi
10.22034/rahbord.2023.379644.1528چکیده
آیندهپژوهی دانش شناخت، توصیف، ترسیم و شکلدهی به آینده زندگی بشر در ابعاد و زمینههای گوناگون است. آیندهپژوهی دانشی مهم برای آینده هر جامعه است که هم بهلحاظ نظری و چه بهلحاظ عملی با ارزشها، معارف، فرهنگ، شرایط و زمینهها و نیازهای هر جامعه عجینبوده و طبعاً هر کشوری نگاه بومی و خاص خود را به آینده دارد. بههمیندلیل و با توجه به فرهنگ غنی اسلامی و ایرانی کشورمان، آیندهپژوهی اسلامی ـ ایرانی میتواند مضمون بومی آیندهپژوهی در کشور ما را تشکیل دهد. مقاله حاضر پس از بحث درباره آیندهپژوهی اسلامی و ابعاد آن، چهارده مورد از دستاوردها اصلی آن را در چهار محور علمی، اجتماعی، سیاسی و حقوقی معرفی کرده است. روش پژوهش، استفاده از مطالعه نظاممند ادبیات و تحلیل آثار پیشین بوده است. بررسی ما نشان میدهد آیندهپژوهی اسلامی از منظر ذینفعان مختلف (بهخصوص جامعه، حکومت و دانشمندان) کارکردهای متفاوتی دارد. آیندهپژوهی اسلامی، از نظر عمومی و برای جامعه بهمنزله راهنمایی برای حرکت بهسمت تعالی، امید و سعادت دنیوی و اُخروی است. از دید اندیشمندان، منظر دینی میتواند افقهای جدید و راهکارهایی ارائه دهد که کمبودهای نظری و عملی علم را در قبال شناخت و ترسیم آینده جبران نماید. از نظر حاکمیت، آیندهپژوهی اسلامی میتواند بهعنوان چارچوب واقعی برای پیشرفت و حکمرانی باشد و هم بهمثابه ابزاری برای توجیه سیاستها و اقدامات بهکار گرفته شود.