فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر بازیابی اطلاعات از پایگاه‌داده‌های پیوندی در کتابخانه‌های مجازی و ارائه مدلی مفهومی برای این حوزه انجام شد. روش شناسی این پژوهش به روش کیفی و با رویکرد نظریه داده‌بنیاد انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه‌های علم‌اطلاعات و دانش‌شناسی، فناوری اطلاعات و علوم کامپیوتر تشکیل دادند که با نمونه‌گیری هدفمند و نظری و بر اساس معیارهای ورود (داشتن حداقل مدرک دکتری و سابقه پژوهشی یا اجرایی مرتبط با پایگاه‌های داده پیوندی، کتابخانه‌های دیجیتال یا بازیابی اطلاعات معنایی به مدت حداقل ۵ سال) و معیار خروج (عدم تمایل به ادامه مصاحبه یا فقدان تجربه عملی در حوزه مورد بحث) انتخاب شدند. داده‌ها از طریق ۱۵ مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان گردآوری و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. بر اساس تحلیل داده‌های کیفی، عوامل مؤثر بر بازیابی اطلاعات از پایگاه‌داده‌های پیوندی در چهار دسته اصلی شناسایی شدند: 1.عوامل فنی(پایداری و عملکرد زیرساخت، کارایی و بهینه‌سازی پرس‌وجو، کیفیت پیوند به داده‌های بیرونی و قابلیت‌های پیشرفته معنایی)؛ 2.عوامل محتوایی(دقت و صحت داده‌ها، غنا و عمق معنایی، واژه‌نامه‌های کنترل شده و تازگی و به‌روزرسانی)؛ 3.عوامل انسانی و سازمانی(سواد داده پیوندی کاربر، سواد اطلاعاتی و موضوعی کاربر، نقش فعال کتابداران و سیاست‌ها و حمایت سازمانی)؛ 4.عوامل رابط کاربری و تجربه کاربری(طراحی کاربرپسند، امکانات جستجوی پیشرفته، تجسم و نمایش نتایج و پشتیبانی و راهنمایی). در نهایت، مدلی جامع مبتنی بر تعامل این عوامل ارائه گردید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که بازیابی مؤثر اطلاعات از پایگاه‌داده‌های پیوندی در کتابخانه‌های مجازی، پدیده‌ای چندبعدی و پیچیده است که موفقیت آن در گرو توجه هم‌زمان و تعامل بین عوامل چهارگانه فنی، محتوایی، انسانی-سازمانی و رابط کاربری است. این مدل می‌تواند به‌عنوان چارچوبی راهبردی برای سیاست‌گذاران، مدیران و طراحان سیستم‌های کتابخانه‌ای در جهت بهبود زیرساخت‌ها، کیفیت محتوا، توانمندسازی کاربران و کتابداران، و طراحی رابط‌های کاربری مؤثر به کار گرفته شود.