شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های پیشروکتابخانه‌های تخصصی در به‌کارگیری هوش ‌مصنوعی

نویسندگان

1 استاد، گروه مهندسی صنایع، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران.

3 استاد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه قم، قم، ایران

doi
10.30473/mrs.2025.74248.1615
چکیده

هدف پژوهش حاضر، شناسایی چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روکتابخانه‌های تخصصی در به‌کارگیری هوش مصنوعی است. پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به روش کیفی مبتنی بر تکنیک دلفی و مصاحبه است. جامعه آماری، شامل 30 نفر از کاربران، مدیران و کتابداران در دانشگاه‎ها و مؤسسات پژوهشی بودند که هرکدام یک از این افراد فرد دیگری را معرفی کردند و در نهایت 16 خبره به پرسشنامه پاسخ دادند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه و انجام مرور کتابخانه‌ای از پژوهش‌های پیشین، سایت‌های معتبر است. تجزیه و تحلیل داده‌ها براساس نرم­افزار اکسل انجام شد. براساس دیدگاه 16 خبره و براساس میانگین طیف لیکرت 5 تایی، هر گویه که میانگین کمتر از 5/0 داشته باشد حذف گردید و درنهایت،7 شاخص از دور خارج شد و مجدد شاخص‌های باقی مانده برای پنل ارسال شد. یک‌بار دیگر پاسخ خبرگان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و در نهایت 32 شاخص نهایی باقی ماند. با توجه به نتایج راند سوم دلفی، چالش‌ها و فرصت‌های مهم به‌کارگیری هوش مصنوعی در کتابخانه‌های تخصصی شناسایی شد. نتایج نشان داد برای بهره‌برداری مؤثر از فرصت‌های هوش مصنوعی در کتابخانه‌های تخصصی و غلبه بر چالش‌های موجود، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق، تأمین منابع مالی مناسب و آگاهی‌رسانی به کاربران و کارکنان ضروری است. همچنین، پژوهش‌های علمی نقش مهمی در شناسایی راهکارهای نوین و بهینه‌سازی استفاده از این فناوری‌ها در کتابخانه‌ها ایفا خواهند کرد.