تغییر در ادراک آمریکا از تهدید در افغانستان و پیامدهای راهبردی برای ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مطالعات آمریکای شمالی، دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، ایران
2 استادیار مطالعات آمریکای شمالی، دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران، ایران
3 استاد روابط بینالملل، دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران
doi
چکیده
آمریکا پس از توافق با طالبان در دوحه، نیروهای نظامی خود را از افغانستان خارج کرد. این در حالی است که ایالاتمتحده در سال ۲۰۰۱، ذیل سیاست مبارزه با تروریسم و با هدف سرنگونی دولت وقت طالبان، به افغانستان حمله نظامی و این کشور را اشغال کرده بود. آمریکا از زمان حمله به افغانستان، در شش مرحله سیاست خود را در قبال این کشور و به ویژه طالبان که طی سالهای طولانی در لیست دشمنان ایالاتمتحده بود، تنظیم کرد. اما حصول توافق اخیر با این جنبش که به معنای گذار از راهبرد تقابل به سیاست تعامل با طالبان است، نشان از تغییر در ادراک آمریکا از تهدید در افغانستان دارد. این تغییر ادراک آمریکا برای ایران، که یکی از همسایگان افغانستان است، پیامدهای راهبردی به ویژه در حوزه امنیتی دارد. ازاینرو، این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش اصلی است که تغییر در ادراک آمریکا از تهدید در افغانستان، چه پیامدهای راهبردی برای ایران بهخصوص درزمینه امنیت خواهد داشت. در این مقاله بهدلیل ماهیت پیچیده موضوع، از تلفیق روشهای اکتشافی و هنجاری استفاده شده است. ترکیب نظریههای روابط بینالملل بهطور خاص و نظریه ادراک تهدید با روشهای پژوهشی تحلیل روندها و سناریونویسی، به لحاظ استخراج مولفههای متنوع و مداخلهگر کمک کرده است. یافتههای تحقیق پیشرو نشان میدهد که آمریکا در پی تغییر در ادراک خود، از افغانستان خارج شده و قدرت گرفتن طالبان را تسهیل کرده است. هرچند تهران در تعامل با طالبان بوده است، اما از قابل پیشبینیبودن رفتار آن مطمئن نیست. تهران چهبسا نگران است که طالبان بهعنوان نیروی نیابتی برخی قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای ایفای نقش کرده و منافع امنیتی جمهوری اسلامی ایران را به مخاطره اندازد. افزون بر این، ایران درباره احتمال ظهور گروههای افراطی و تروریستی در افغانستان، نگرانیهای جدی دارد. یکی از دغدغههای تهران این است که توافق آمریکا با طالبان، بر کیفیت تعامل و مواجهه این جنبش با ایران در آینده تاثیرگذار بوده و افغانستان را به سکوی جدیدی برای فشار بر ایران در حوزه امنیتی تبدیل کند. بهویژه اینکه افغانستان بیش از ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک با ایران دارد و هرگونه ناامنی یا نفوذ ازسوی طالبان یا گروههای دیگر میتواند تاثیری مستقیم بر امنیت ملی ایران داشته باشد. حکومت مطلق طالبان در افغانستان و همزیستی تهران با آن نیز میتواند موجب نارضایتی بخش قابلتوجهی از مهاجران یا پناهجویان افغان در ایران شود.
