فئودالیته مقدس»؟، ساختار و سازمان اقتصادی تصوف نقشبندیه خالدی در مناطق کردنشین اهل سنت ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران و متخصص حوزه جامعه شناسی دین

2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی اقتصادی دانشگاه تهران

doi
10.22034/scm.2025.558162.1965
چکیده

تصوف نقشبندیه به عنوان جریان مذهبی تاثیرگذار، تاثیرات زیادی بر ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مناطق کردنشین اهل تسنن ایران باقی گذاشته است. برخی از محققین تصوف را عامل عقب‌ماندگی جوامع دانسته‌اند و برخی از محققین به عنوان نمونه «یاوز» در ترکیه تصوف را عامل پیشرفت اقتصادی دانسته‌اند. در این تحقیق با استفاده از روش تحلیل محتوا و بررسی اسناد و کتب مهم تصوف نقشبندیه، مصاحبه عمیق با شیوخ ، خلفا و مریدان ، سعی شده است نظریات نظریه‌پردازانی مانند ابن خلدون، وبر، ترنر و وان برونسن در مورد تصوف مورد بررسی قرار بگیرد و سازمان اقتصادی تصوف نقشبندیه خالدی در کردستان بررسی شود. بر همین اساس محققین به دنبال بررسی عمیقتر این موضوع بودند. در ساختار طریقت، شیخ یا قطب، مرشد و فرد مقدسی است که مریدان همیشه در ید اقتدار وی هستند و بدون رضایت ایشان نمیتوانند هیچ نوع عملی را انجام دهند. نفع شیخ برای مریدان تنها نفع معنوی و آن جهانی است اما مریدان منافع مادی بسیاری برای شیوخ دارند. مریدان نیروی کار رایگانی هستند که باید با عشق و بدون اعتراض بر روی زمین-های شیخ کار کنند و تمام محصول متعلق به خانقاه و شیخ است. تصوف نقشبندیه هرچند در ابتدای امر مبتنی بر انتقال اقتدار معنوی غیر ارثی بود، اما در ادامه، مرشد بودن تبدیل به امر خانوادگی و ارثی شده است. «فئودالیته مقدس» کلان مفهوم یا نتیجه‌ای است که برای این سازمان اقتصادی به دست آمده است