تحول بازنمایی آسیب‌های اجتماعی زنان در سینمای دهه 90 ایران

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، علوم ارتباطات، دانشگاه تهران

2 استادیار پژوهشکده مطالعات فناوری‌های نوین، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی

doi
10.22034/scm.2025.526793.1883
چکیده

این پژوهش تصویری از آسیب‌های اجتماعی زنان در آیینه دهه 90 سینمای ایران است. جهت استخراج اطلاعات و نشانگان مرتبط با زن در فیلم‌های منتخب، از روش تحلیل محتوای کیفی بهره گرفته شده است. بر این اساس با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، 8 فیلم معرف انتخاب و مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفت. نتایج حاصل از تحلیل فیلم‌های دهه 90 نشان می‌دهد که غالب فیلم‌های این دوره زنان قربانیان آسیب‌های اجتماعی هستند که تجاوز و خشنونت جنسی از اهم آنهاست و با رشد آسیب‌های اجتماعی در قالب‌های تجاوز، قتل، اعتیاد در ساختار مردسالارانه، نقش زنان به سمت قربانیان سوق داده شد. قربانیان این دهه افزون بر گرفتاری و قربانی شدن به دلیل شرایط حاصل از فقر طبقه اجتماعی (ابلق، ابد و یک روز) و طبقه سنتی (شبی که ماه کامل شد)، دچار خفقان و گرفتار در نظامی از ارزش‌های طبقه متوسط هستند که یا توسط خود طبقه متوسط و اعضای آن محکوم به قربانی هستند (عرق سرد)، یا ارزش‌های این طبقه عامل قربانی شدن هستند (پریدن از ارتفاع، هیس دخترها، فروشنده و پریدن از ارتفاع). اگر در دهه‌های گذشته خانه نماد حصر زن در خشونت جسمی و روانی جامعه‌ای مردسالارانه بود، در این دهه زن با آسیب دیگری از جامعه مردسالار از نوع تجاوز و خشنونت جنسی روبرو است و محکوم به تجاوز و قربانی شدن است.